Thắt dây an toàn khi đi xe khách: Chín người mười ý – Vì sao khó thực hiện?

Kể từ ngày 1/1/2025, Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 09:2024/BGTVT ban hành kèm theo Thông tư 48/2024/TT-BGTVT chính thức có hiệu lực. Theo đó, mỗi giường trên xe khách chỉ được bố trí cho một người và bắt buộc phải có dây đai an toàn phù hợp. Thiết bị này nhằm đảm bảo an toàn cho hành khách trong tư thế nằm hoặc ngả khi xe di chuyển.

Trên thực tế, các loại dây đai an toàn hiện nay chủ yếu là loại 2 điểm, quàng ngang hông – tương tự như dây ghế ngồi. Khi xảy ra phanh gấp hay va chạm nhẹ, dây đai giúp hạn chế hành khách bị trượt khỏi giường hoặc va vào thành xe, từ đó giảm thiểu nguy cơ chấn thương.

Chủ quan – hiểm họa cận kề

Các nghiên cứu và kết quả điều tra tai nạn cho thấy, tỷ lệ chấn thương và tử vong ở hành khách không cài dây an toàn cao hơn rõ rệt. Một hành động tưởng như đơn giản, nhưng lại mang ý nghĩa sinh tử khi sự cố xảy ra.

Đại diện Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia nhận định, nhiều vụ tai nạn xe khách nghiêm trọng xảy ra với thương vong lớn mà nguyên nhân chính là hành khách không cài dây an toàn, dù xe đã trang bị đầy đủ.

Dây an toàn trên xe khách thường được thiết kế tương tự trên máy bay

Từ góc độ y học, các bác sĩ cho biết, dây an toàn có thể giảm đáng kể lực tác động lên vùng đầu, cổ và cột sống – những bộ phận dễ bị tổn thương nghiêm trọng trong các tình huống tai nạn tốc độ cao.

Ghi nhận thực tế trên nhiều tuyến xe khách đường dài, đặc biệt là xe giường nằm chạy đêm, cho thấy: việc nhắc nhở hành khách cài dây an toàn vẫn còn mang tính hình thức, trong khi nhiều người lại thờ ơ hoặc coi nhẹ.

Ông Bùi Văn Phương, quản lý HTX Vận tải Vị Xuyên (Hà Giang) – đơn vị vận hành nhà xe Bằng Phấn, chia sẻ: “Nhân viên luôn nhắc hành khách cài dây trước khi xe khởi hành, nhưng không ít người vẫn phớt lờ. Một phần do thói quen, phần khác là họ chưa thấy được hậu quả.”

Một số doanh nghiệp vận tải chủ động triển khai các giải pháp thay đổi nhận thức. Đại diện Công ty TNHH X.E Việt Nam cho biết đã phát video hướng dẫn thắt dây an toàn trước mỗi chuyến đi, kết hợp với nhắc nhở từ tài xế và nhân viên. Nhờ đó, ý thức hành khách đã có chuyển biến tích cực.

Nhân viên nhà xe Anh Khoa nhắc hành khách thắt dây an toàn trước giờ xuất phát.

Anh Tô Tiến Cường, nhân viên phục vụ nhà xe Anh Khoa (tuyến Thanh Hóa – Hà Nội), chia sẻ: “Ban đầu khách còn phản ứng khi bị nhắc. Nhưng sau một thời gian kiên trì, nhiều người đã quen và hình thành thói quen tự giác cài dây. Tai nạn là bất ngờ, nhưng ý thức là thứ mình chủ động được.”

Chín người mười ý – Nhưng rủi ro không chừa một ai 

Dù quy định rõ ràng, nhưng trong thực tế, nhiều hành khách vẫn có những quan điểm trái chiều về việc thắt dây an toàn trên xe giường nằm.

Chị Nguyễn Thị Lệ (34 tuổi, thường xuyên đi tuyến Hà Nội – Quảng Bình) bày tỏ: “Tôi biết cài dây là tốt, nhưng nằm lâu mà bị quấn dây ngang hông thì rất khó chịu. Nhiều lúc đang ngủ còn vô thức tháo ra mà không biết.”

Tương tự, bà Phan Thị Hường (65 tuổi, Nam Định) cho rằng: “Người lớn tuổi như tôi nằm đã khó ngủ, thêm dây thắt ngang khiến càng gò bó hơn.”

Trái lại, nhiều hành khách trẻ lại chủ động và ủng hộ việc thực thi quy định. Bạn Lê Quỳnh Anh (sinh viên, 21 tuổi) chia sẻ: “Mình từng xem video tai nạn xe khách, thấy người không cài dây bị văng ra rất ghê. Từ đó trở đi, mình luôn thắt dây ngay khi lên xe, dù tài xế có nhắc hay không.”

Để duy trì thói quen thắt dây an toàn cho hành khách, hãng xe X.E Việt Nam đã chủ động sản xuất video hướng dẫn kỹ năng an toàn – trong đó có thao tác thắt và tháo dây đúng cách

Anh Trần Văn Dũng (quê Nghệ An), một hành khách nam đi tuyến Bắc – Nam, cho rằng: “Tai nạn xảy ra lúc nào không ai biết. Thắt dây mất vài giây, nhưng có thể cứu được mạng người.”

Theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP, hành khách không cài dây an toàn khi xe đang chạy sẽ bị xử phạt từ 350.000–400.000 đồng. Tài xế không nhắc nhở hành khách cũng bị phạt từ 800.000–1.000.000 đồng, kèm theo trừ điểm bằng lái.

Tuy vậy, việc xử phạt hiện còn rất hạn chế. Nhiều xe khách – nhất là xe giường nằm – chưa kiểm soát chặt hành vi này. Công nghệ hỗ trợ như camera giám sát, cảm biến cài dây chưa phổ biến. Công tác tuyên truyền cũng chưa được triển khai hiệu quả, rộng rãi.

Ông Đỗ Văn Bằng, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải TP Hà Nội, nhận định: “Quy định đã có, nhưng nếu không giám sát nghiêm và chế tài mạnh thì hành khách cũng như nhà xe đều khó tự giác. Cần kiểm tra định kỳ, công khai xử phạt để tạo sức răn đe thực sự.”

Phía ngành đăng kiểm cũng xác nhận, phần lớn các dòng xe khách hiện nay, đặc biệt là các tuyến xe khách đường dài, đều đã được trang bị đầy đủ dây đai an toàn theo chuẩn. “Tuy nhiên, thiết bị có sẵn mà không sử dụng thì cũng bằng không.” – đại diện một trung tâm đăng kiểm bình luận.