Từ “đảo sakura” 200.000 cây: Gợi mở khả năng phát triển hoa anh đào tại Hải Phòng

Từ mô hình gần 200.000 cây tại Điện Biên, một hướng nhìn được đặt ra: liệu những đô thị như Hải Phòng có thể tham khảo, cân nhắc phát triển loài hoa này như một điểm nhấn cảnh quan và du lịch trong tương lai?

Trong số 200.000 cây anh đào tại đảo hoa, có đến 50.000 gốc đào có tuổi đời từ trên 10 năm tuổi.

Làm chủ nguồn giống, mở rộng giá trị từ hoa anh đào

Những hàng anh đào được trồng tập trung, tạo nên không gian cảnh quan mang tính nhận diện rõ nét.

Nếu như ở giai đoạn đầu, câu chuyện dừng lại ở việc chứng minh hoa anh đào có thể sinh trưởng tại Việt Nam, thì đến nay, thực tế đã cho thấy một bước tiến quan trọng hơn: không chỉ thích nghi, mà còn có thể nhân giống và phát triển ở quy mô lớn.

Tại hồ Pá Khoang (Điện Biên), quần thể hoa anh đào hiện đạt khoảng 200.000 cây trên diện tích gần 10ha – lớn nhất cả nước, cho thấy khả năng mở rộng từ mô hình thử nghiệm sang phát triển tập trung.

Bên cạnh hoa anh đào, hoa đỗ quyên (một giống trong chi Rhododendron) cũng được Tiến sĩ Trần Lệ "tái sinh" và nhân giống từ cành.

Đằng sau quy mô này là nền tảng về nguồn gen và công nghệ nhân giống. Theo Tiến sĩ Trần Lệ, khu vườn hiện lưu giữ khoảng 2.000 nguồn giống cây khác nhau, trong đó có anh đào cùng nhiều loài hoa, cây ngoại nhập giá trị như tulip, hoa ly, chà là… Các giống được tuyển chọn, theo dõi trong thời gian dài, làm cơ sở cho quá trình nghiên cứu và nhân rộng.

Trên nền tảng đó, công nghệ nuôi cấy mô được áp dụng, cho phép tạo ra số lượng lớn cây giống đồng nhất, sạch bệnh và có khả năng cung ứng trên diện rộng.

“Việc ứng dụng công nghệ sinh học trong nhân giống là yếu tố then chốt, đặc biệt với những loài cây có yêu cầu cao về tính ổn định di truyền”, Tiến sĩ Trần Lệ cho biết.

Theo ông, với nhiều loại cây trồng, phương pháp gieo hạt không phải lúc nào cũng phù hợp. “Như với cây khoai tây, nếu nhân giống từ hạt thì các cá thể có thể bị phân ly di truyền, không đồng đều, ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả sản xuất. Ngay cả phương pháp trồng bằng củ cũng tồn tại hạn chế về tốc độ nhân giống và nguy cơ tích lũy mầm bệnh qua các vụ”, ông phân tích.

Trước thực tế đó, nhóm nghiên cứu đã lựa chọn hướng đi dựa trên công nghệ sinh học, trong đó kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào được xem là giải pháp trọng tâm. Phương pháp này cho phép tạo ra số lượng lớn cây giống đồng nhất về đặc tính, sạch bệnh và có thể kiểm soát chất lượng ngay từ giai đoạn đầu.

“Với những giống cây có yêu cầu khắt khe về chất lượng, việc nhân giống bằng nuôi cấy mô giúp rút ngắn thời gian, đồng thời tạo ra hàng nghìn, hàng vạn, thậm chí hàng triệu cây giống có tính đồng đều cao – điều mà phương pháp truyền thống khó đạt được”, Tiến sĩ Trần Lệ nhấn mạnh.

Cây anh đào thương phẩm cao khoảng 1,2–1,6m sẵn sàng cung ứng ra thị trường.

Tương tự, với cây anh đào, việc áp dụng nuôi cấy mô giúp kiểm soát tốt đặc tính giống, rút ngắn thời gian nhân giống và đảm bảo tính ổn định khi phát triển ở quy mô lớn. Nhờ đó, cây giống được chuẩn hóa về chất lượng, đồng đều về sinh trưởng, tạo thuận lợi cho việc phát triển diện rộng.

Ở giai đoạn thương phẩm, những cây từ khoảng một năm tuổi đã có thể đưa ra thị trường, với mức giá dao động quanh hơn một triệu đồng mỗi cây, tùy theo kích thước và chất lượng. Điều này cho thấy, bên cạnh giá trị cảnh quan, hoa anh đào còn từng bước hình thành giá trị kinh tế rõ nét.

Từ nền tảng này, hoạt động cung ứng giống kết hợp khai thác tham quan, trải nghiệm đã tạo ra nguồn thu ổn định ở mức hàng chục tỷ đồng mỗi năm, đồng thời hình thành chuỗi giá trị từ nghiên cứu, sản xuất đến dịch vụ.

Qua đó cho thấy, hoa anh đào không còn đơn thuần là một loài cây cảnh, mà đang dần trở thành một sản phẩm tích hợp giữa khoa học, cảnh quan và kinh tế, với khả năng phát triển theo chuỗi và mở rộng quy mô.

Khả năng triển khai tại Hải Phòng nhìn từ mô hình thực tế

Một trong những rào cản lớn nhất trước đây là câu hỏi về khả năng thích nghi của hoa anh đào tại Việt Nam. Tuy nhiên, thực tế nhiều năm qua đã cho thấy loài cây này có thể sinh trưởng trong các điều kiện khí hậu khác nhau.

Đáng chú ý, tại khu vực đồng bằng Bắc Bộ, trong đó có Hải Phòng, cây anh đào có thể ra hoa vào đúng dịp Tết Nguyên đán khi được trồng và chăm sóc phù hợp – yếu tố có ý nghĩa đặc biệt trong bài toán phát triển cảnh quan và du lịch theo mùa.

Khi nguồn giống đã được chủ động, công nghệ nhân giống đã được làm chủ và đã có mô hình thực tế thành công, hoa anh đào không còn là loài cây “khó tính” như nhiều người từng nghĩ. Nếu được trồng và chăm sóc đúng cách, cây hoàn toàn có thể sinh trưởng ổn định và phát triển trên diện rộng.

Thực tế này cũng được củng cố từ hành trình nghiên cứu trong nước. Người thuần dưỡng thành công giống sakura tại Việt Nam lại chính là một người con của Hải Phòng. Hơn hai thập kỷ trước, từ những thử nghiệm ban đầu, việc đưa hoa anh đào về trồng trong điều kiện khí hậu Việt Nam từng được xem là rất khó khăn.

Giống anh đào cổ của Nhật Bản – có giá trị cao về cảnh quan và nguồn gen, thường cho hoa đẹp nhưng đòi hỏi điều kiện sinh trưởng khắt khe – đã nhiều lần được đưa về trồng thử nghiệm tại Việt Nam, trong đó có 4 lần tại Đà Lạt, song đều không duy trì được lâu dài. Ngay cả cố Giáo sư, Tiến sĩ Võ Tòng Xuân cũng từng ấp ủ nghiên cứu nhưng chưa thể thực hiện.

Không gian hoa theo mùa tại hồ Pá Khoang cho thấy tiềm năng phát triển du lịch gắn với “mùa hoa” tại Việt Nam.

Từ những nền tảng trên, việc Tiến sĩ Trần Lệ kiên trì nghiên cứu, nhiều lần sang Nhật Bản tìm hiểu, mang giống về thử nghiệm và từng bước thuần dưỡng thành công đã tạo ra một hướng đi mới, góp phần thay đổi cách nhìn về loài cây này.

Với ông, đó không chỉ là câu chuyện khoa học hay kinh tế, mà còn là một ấp ủ rất giản dị của người con xa quê: mong một ngày nào đó, hoa anh đào có thể nở trên chính quê hương mình, trở thành hình ảnh quen thuộc trong những không gian công cộng, công viên hay các điểm đến của thành phố.

Kỷ lục Việt Nam ghi nhận thành tựu nhân giống hoa anh đào của ông Trần Lệ – nền tảng quan trọng cho việc phát triển loài hoa này ở quy mô lớn.

Theo đó, câu chuyện bắt đầu mở ra theo hướng rộng hơn. Với hệ thống không gian công cộng cùng các tuyến cảnh quan ven sông, ven biển, Hải Phòng có nhiều điều kiện để nghiên cứu phát triển các không gian hoa theo mùa, qua đó làm mới cách tiếp cận trong tổ chức cảnh quan.

Hải Phòng từ lâu đã gắn liền với sắc đỏ hoa phượng – loài hoa không chỉ hiện diện trong cảnh quan mà còn đi vào thơ ca, âm nhạc, trở thành một phần ký ức và niềm tự hào rất riêng của người dân thành phố. Mỗi mùa hè, sắc phượng như nhuộm đỏ những con đường, tạo nên một dấu ấn khó trộn lẫn.

Trong dòng chảy phát triển, việc bổ sung thêm những sắc hoa mới, nếu được lựa chọn và quy hoạch phù hợp, không chỉ làm phong phú thêm diện mạo cảnh quan mà còn có thể mở ra những trải nghiệm theo mùa đa dạng hơn – như một sự nối dài tự nhiên của bản sắc, thay vì thay thế.

Tiến sĩ Trần Lệ trong một buổi giới thiệu với các chuyên gia Nhật Bản, các nhà nghiên cứu và người yêu hoa về cây anh đào.

Thực tế từ Điện Biên cho thấy hoa anh đào không còn là ý tưởng, mà đã được kiểm chứng bằng mô hình thành công ngay tại Việt Nam. Khi một loài cây có thể nở hoa đúng dịp Tết, tạo nên một “mùa hoa” rõ rệt, giá trị của nó không chỉ nằm ở cảnh quan mà còn ở khả năng hình thành sản phẩm du lịch theo mùa.

Và từ góc nhìn đó, câu chuyện không chỉ dừng lại ở khả năng trồng được hay không, mà còn là những kỳ vọng dài hạn: liệu trong tương lai, Hải Phòng có thể từng bước hình thành những không gian hoa anh đào như một “mùa hoa” mới bên cạnh sắc đỏ hoa phượng – góp phần làm phong phú thêm diện mạo và trải nghiệm của thành phố?