Từ 10 hạt giống sakura: Hành trình hơn 20 năm đưa hoa anh đào bén rễ trên đất Việt

Ngày nay, mỗi độ cuối đông, những triền đồi quanh hồ Pá Khoang (xã Mường Phăng, tỉnh Điện Biên) lại rực lên sắc hồng của hàng ngàn cây hoa anh đào. Ít ai biết rằng, để có được khung cảnh ấy là kết quả của một hành trình nghiên cứu và gieo trồng bền bỉ kéo dài hơn hai thập kỷ của Tiến sĩ Trần Lệ, một nhà khoa học trong lĩnh vực công nghệ sinh học.

Hành trình từ 10 hạt giống anh đào

Câu chuyện bắt đầu từ khoảng năm 2005, khi Tiến sĩ Trần Lệ bắt đầu tìm hiểu về hoa anh đào – loài hoa được xem là biểu tượng của Nhật Bản.

Theo ông, ý tưởng này được khơi gợi từ những cuộc trao đổi của giới khoa học về việc tìm kiếm các hướng phát triển kinh tế – sinh thái cho vùng Tây Bắc.

“Thời điểm đó, Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng căn dặn anh em cán bộ khoa học kỹ thuật rằng cần làm một điều gì đó thiết thực để góp phần phát triển cho các tỉnh Tây Bắc. Tôi nghĩ đến hoa anh đào – quốc hoa của Nhật Bản và bắt đầu tìm cách đưa giống cây này về Việt Nam”, Tiến sĩ Trần Lệ kể lại.

Tiến sĩ Trần Lệ – người đầu tiên đưa giống hoa anh đào Nhật Bản về gieo trồng thành công tại Việt Nam.

Trong một chuyến công tác tại Nhật Bản, ông đã xin được 10 hạt giống của giống anh đào cổ Edohigan Sakura tại một hòn đảo có tên là Okinawa.

Những hạt giống này được ông mang về gieo trồng tại Tân Lạc (thuộc tỉnh Hòa Bình cũ). Kết quả khá bất ngờ khi 9 trong số 10 hạt giống đã nảy mầm và sinh trưởng.

Khi cây lớn lên, 05 cây được chuyển giao lại nước bạn, 04 cây còn lại được Tiến sĩ Trần Lệ đưa về trồng tại vùng Mường Phăng (Điện Biên).

Hoa anh đào Nhật Bản trồng tại Điện Biên có bông lớn, nhiều cánh và cánh dày hơn so với hoa đào truyền thống.

Quả cây anh đào bé bé xinh xinh như trái cherry nhưng hạt của nó lại chỉ to bằng hạt chanh.

Đúng 3 năm sau khi trồng, những cây anh đào đầu tiên bắt đầu nở hoa và cho quả.

“Chúng tôi nhận thấy vùng núi Tây Bắc có địa hình, khí hậu khá phù hợp với cây anh đào. Khi những cây đầu tiên ra hoa và kết trái, đó là tín hiệu rất đáng mừng”, ông nhớ lại.

Ban đầu, mỗi năm cây cho khoảng 2 thúng quả chín. Sau khoảng 6–7 năm, sản lượng tăng dần lên 4–5 thúng quả mỗi năm, tạo nguồn hạt giống để tiếp tục ươm trồng và nhân rộng. Từ những cây ban đầu ấy, các triền đồi quanh hồ Pá Khoang dần hình thành nên những khu rừng anh đào đầu tiên.

Khi sakura bén rễ trên đất Việt

Cùng với quá trình nhân giống, Tiến sĩ Trần Lệ tiếp tục nghiên cứu đặc tính sinh trưởng của cây anh đào trong điều kiện khí hậu Việt Nam.

Theo ông, anh đào Nhật Bản là cây thân gỗ, cao từ 5–25m, tuổi thọ rất dài, có thể sống hàng trăm đến cả nghìn năm. Hoa có cánh dày, nhiều lớp và bông lớn hơn so với hoa đào truyền thống của Việt Nam.

Hoa anh đào nở rộ vào dịp cuối tháng 12 đến tháng Giêng hằng năm tại vùng Tây Bắc.

Một đặc điểm khác biệt của loài cây này là không cần tuốt lá trước Tết. Khi bước vào mùa xuân, cây tự rụng lá rồi đồng loạt bung nụ, tạo nên những tán hoa rực rỡ.

Từ nguồn giống ban đầu, cây anh đào hiện đã được trồng thử nghiệm ở nhiều địa phương, từ Quảng Bình, Hà Tĩnh, Nghệ An đến các tỉnh phía Bắc như Lạng Sơn, Cao Bằng, Hà Giang, Thái Nguyên…

“Ở các tỉnh vùng cao như Điện Biên, Hà Giang hay Cao Bằng, hoa thường nở vào khoảng tháng 12 dương lịch. Riêng khu vực Bát Xát (Lào Cai), do điều kiện khí hậu và độ cao khác biệt nên hoa lại nở muộn hơn, vào khoảng tháng 4. Còn tại đồng bằng Bắc Bộ như Hà Nội hay Hải Phòng, nhiều cây anh đào lại nở đúng dịp Tết Nguyên đán”, Tiến sĩ Trần Lệ cho biết.

Theo ông, sự khác biệt về khí hậu và địa hình khiến thời điểm nở hoa của anh đào ở mỗi địa phương không hoàn toàn giống nhau. Chính điều đó tạo nên một điều thú vị: nếu theo dõi “mùa hoa” dọc theo các vùng miền, người yêu hoa có thể bắt gặp sắc anh đào ở những thời điểm khác nhau trong năm – từ cuối đông ở vùng núi cao, đến mùa xuân ở đồng bằng và thậm chí cả đầu hè ở một số khu vực miền núi phía Bắc.

“Điều đó cho thấy hoa anh đào có khả năng thích nghi khá rộng với khí hậu Việt Nam. Nếu được quy hoạch và trồng phù hợp, nhiều địa phương hoàn toàn có thể trở thành điểm ngắm hoa đặc sắc theo từng thời điểm trong năm”, ông nói.

Sắc hoa anh đào đang dần trở thành điểm nhấn cảnh quan và du lịch tại vùng đất Mường Phăng.

Tại Điện Biên, hoa anh đào trồng quanh khu vực hồ Pá Khoang đang dần tạo nên dấu ấn cảnh quan riêng có của địa phương.

Trao đổi với Tạp chí điện tử Banduong.vn, ông Trần Văn Tuấn, Chủ tịch UBND xã Mường Phăng cho biết, việc Tiến sĩ Trần Lệ đưa giống hoa anh đào Nhật Bản về nghiên cứu, trồng thử nghiệm rồi nhân giống thành công tại địa phương đã tạo nên một dấu ấn đặc biệt đối với khu vực hồ Pá Khoang – Mường Phăng. Không chỉ góp phần làm phong phú thêm cảnh quan sinh thái, những rừng hoa anh đào còn mở ra một hướng khai thác du lịch mới cho vùng đất lịch sử này.

Theo ông Tuấn, từ những cây giống ban đầu do Tiến sĩ Trần Lệ mang về và trực tiếp gây trồng, đến nay khu vực hồ Pá Khoang đã hình thành một “đảo hoa” anh đào với quy mô khoảng 10ha, có gần 200.000 cây lớn nhỏ. Đây là địa phương đầu tiên và hiện cũng là nơi duy nhất ở Việt Nam hình thành được một đảo hoa anh đào với quy mô lớn như vậy.

“Mỗi khi đến mùa hoa nở, rất nhiều du khách và người yêu hoa tìm đến tham quan, chụp ảnh. Không chỉ tạo nên cảnh quan rất đặc biệt cho khu vực hồ Pá Khoang, rừng hoa anh đào còn góp phần đưa hình ảnh Mường Phăng – Điện Biên đến gần hơn với du khách trong và ngoài nước”, ông Tuấn nói.

Một góc rừng hoa anh đào được gây dựng từ những cây giống đầu tiên tại Điện Biên.

Hơn 20 năm sau ngày mang về 10 hạt giống đầu tiên, những cây sakura đã bén rễ trên đất Việt và dần hình thành nên những quần thể hoa anh đào đầu tiên tại nhiều địa phương.

Tuy vậy, với Tiến sĩ Trần Lệ, hành trình của loài hoa này vẫn chưa dừng lại. Đằng sau những cánh hoa rực rỡ mỗi độ xuân về là cả một quá trình nghiên cứu bền bỉ: Từ việc theo dõi khả năng thích nghi của cây trong điều kiện khí hậu Việt Nam, chọn lọc nguồn giống phù hợp, đến ươm trồng và nhân giống qua nhiều năm.

Từ những cây anh đào đầu tiên ấy, ông đang tiếp tục theo đuổi mục tiêu mở rộng vùng trồng, hoàn thiện nguồn giống và từng bước đưa loài hoa biểu tượng của Nhật Bản trở thành một phần quen thuộc trong cảnh quan đô thị, công viên và các điểm du lịch sinh thái tại Việt Nam.

Thực tế cho thấy, khi được trồng và chăm sóc phù hợp, hoa anh đào hoàn toàn có thể thích nghi với nhiều vùng khí hậu khác nhau ở Việt Nam – từ vùng núi Tây Bắc đến khu vực đồng bằng Bắc Bộ.

(Còn tiếp)