Doanh nghiệp ủng hộ phạt lao động công ích với vi phạm giao thông – chuyên gia lo thiếu tính răn đe

Trong gần 10 năm qua, Việt Nam đã ba lần điều chỉnh tăng mức xử phạt vi phạm giao thông bằng tiền. Từ Nghị định 46/2016, Nghị định 100/2019 đến Nghị định 168/2024/NĐ-CP – quy định xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông đường bộ, kèm theo cơ chế trừ điểm và phục hồi điểm giấy phép lái xe.

Việc áp dụng Nghị định 168 đã tạo chuyển biến rõ nét trong ý thức chấp hành pháp luật về giao thông. Sau hơn 5 tháng có hiệu lực, tai nạn giao thông giảm mạnh cả 3 tiêu chí: số vụ, số người chết và số người bị thương.

Theo số liệu từ Văn phòng Ủy ban An toàn giao thông quốc gia, 6 tháng đầu năm 2025 cả nước xảy ra 9.398 vụ TNGT, làm chết 5.293 người, bị thương 6.246 người. So với cùng kỳ năm 2024, giảm lần lượt 24,25%, 3,66% và 33,9%. Các vi phạm như sử dụng rượu bia khi lái xe, chạy quá tốc độ, vượt đèn đỏ đều giảm rõ rệt.

Bên cạnh đó, lực lượng CSGT đã triển khai khai thác dữ liệu từ thiết bị giám sát hành trình và camera của hơn 900.000 phương tiện kinh doanh vận tải, góp phần nâng cao hiệu quả giám sát.

Tuy nhiên, thách thức vẫn còn lớn. Nhiều vụ tai nạn nghiêm trọng vẫn xảy ra do ý thức kém của người tham gia giao thông. Tình trạng ùn tắc tại Hà Nội, TP.HCM chưa cải thiện nhiều bởi mật độ phương tiện ngày càng tăng, hạ tầng chưa đáp ứng, trong khi việc tuân thủ luật giao thông vẫn còn hạn chế.

Tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc sơ kết công tác bảo đảm an toàn giao thông quý II/2025 diễn ra mới đây tại Hà Nội, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà – Chủ tịch Ủy ban ATGT quốc gia, nhấn mạnh sự cần thiết của việc cải tiến công tác tổng hợp số liệu và tăng cường các chế tài phù hợp. Đáng chú ý, Phó Thủ tướng giao Bộ Công an, Bộ Tư pháp nghiên cứu bổ sung hình thức xử phạt lao động công ích đối với người vi phạm giao thông, bên cạnh xử phạt hành chính.

Hình thức này đã được áp dụng tại một số quốc gia như Singapore, Mỹ, được đánh giá vừa mang tính răn đe vừa giáo dục, giúp người vi phạm nhận thức sâu sắc hơn về hậu quả hành vi của mình.

Liên quan đến đề xuất này, đại diện Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam cho rằng, dù chế tài hiện hành đã rõ ràng và nhiều mức phạt tăng nặng, tình trạng tái phạm và coi thường luật giao thông vẫn diễn ra ở nhiều địa phương. Phạt lao động công ích có thể là biện pháp bổ trợ cần thiết. Người vi phạm có thể được yêu cầu tham gia các hoạt động phục vụ cộng đồng như quét dọn đường phố, sơn vạch kẻ đường, trồng cây xanh, hỗ trợ tuyên truyền an toàn giao thông… Nhờ đó, họ “chuộc lỗi” bằng hành động thiết thực và gắn kết hơn với lợi ích cộng đồng.

Đề xuất bổ sung hình phạt lao động công ích với vi phạm giao thông nhận được sự đồng tình từ doanh nghiệp vận tải bởi tính nhân văn và hạn chế tác động tiêu cực đến hoạt động kinh doanh (Ảnh minh họa: Gemini AI)

Đồng tình với đề xuất, Trung tá Phạm Văn Tuyến, nguyên cán bộ Phòng CSGT Công an TP Hà Nội, cũng khẳng định: Hình thức phạt lao động công ích là cần thiết, đặc biệt với những vi phạm nghiêm trọng như chở quá số người quy định, đi ngược chiều hoặc lùi xe trên cao tốc, dừng đỗ trái phép trên cao tốc, lạng lách đánh võng, che biển số, vượt đèn đỏ.

“Tuy nhiên, muốn áp dụng thì phải luật hoá trước. Đặc biệt, phải có hướng dẫn cụ thể về cách thức thực hiện, cơ quan chịu trách nhiệm giám sát, cũng như không gian thực hiện hình phạt, nhằm đảm bảo tính minh bạch và khả thi”, Trung tá Phạm Văn Tuyến nói.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Hoàng Ngọc Dương – Giám đốc hãng xe khách Hải Bình (tuyến Hà Nội – Nghệ An),  bày tỏ sự ủng hộ đối với hình phạt lao động công ích. Theo đại diện hãng xe Hải Bình, các biện pháp như tước bằng lái hay tạm giữ phương tiện đôi khi gây ra hệ lụy lớn cho cả người vi phạm lẫn đơn vị vận tải, bởi lái xe bị tước bằng sẽ mất nguồn thu nhập, doanh nghiệp thiếu nhân lực đột ngột, ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh và quyền lợi của hành khách.

“Hình phạt lao động công ích vừa nghiêm khắc vừa nhân văn hơn. Người vi phạm phải bỏ thời gian và công sức để phục vụ cộng đồng, từ đó thấm thía hơn hậu quả hành vi của mình, thay vì chỉ chịu thiệt hại tài chính hay bị gián đoạn công việc. Điều này đặc biệt phù hợp với ngành vận tải, nơi áp lực nhân sự và tính liên tục trong phục vụ hành khách là rất lớn,” ông Dương chia sẻ.

Dưới góc độ pháp lý, luật sư Quách Thành Lực – Giám đốc Công ty Luật Pháp trị (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) – cho rằng: Nếu được áp dụng nghiêm túc và giám sát chặt chẽ, lao động công ích có thể trở thành “hồi chuông cảnh tỉnh” cho những người xem nhẹ quy định về an toàn giao thông. Tuy nhiên, hiện Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2020 chưa có quy định chính thức về hình phạt này, nên chưa có cơ sở thực hiện.

Theo ông Lực, để đưa vào thực tiễn, cần sửa đổi, bổ sung quy định về xử phạt lao động công ích trong Luật Xử lý vi phạm hành chính, đồng thời ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành cụ thể.