Giá xăng dầu tăng cao không chỉ làm gia tăng chi phí trực tiếp của doanh nghiệp vận tải mà còn tạo ra hàng loạt tác động dây chuyền đến toàn bộ hoạt động sản xuất, kinh doanh, tổ chức vận hành và sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Đối với Hải Phòng – địa phương có hệ thống cảng biển, logistics và vận tải hành khách, vận tải hàng hóa phát triển mạnh – tác động này càng rõ nét, sâu rộng và kéo dài hơn.

Tác động trực tiếp đến chi phí đầu vào của doanh nghiệp vận tải

Tác động đầu tiên và rõ rệt nhất là chi phí nhiên liệu tăng mạnh. Trong cơ cấu giá thành vận tải, xăng dầu luôn chiếm tỷ trọng rất lớn 30-45%, đặc biệt đối với vận tải hành khách tuyến cố định, xe hợp đồng, taxi, xe container, xe tải đường dài và vận tải logistics. Khi giá xăng dầu tăng, chi phí cho mỗi chuyến xe tăng lên ngay lập tức, trong khi các khoản chi phí khác như lương lái xe, bảo dưỡng, lốp xe, khấu hao phương tiện, phí cầu đường, bến bãi, bảo hiểm… hầu như không giảm.

Điều đáng nói là doanh nghiệp vận tải không thể phản ứng ngay bằng cách tăng giá cước tương ứng. Vì vậy, phần chi phí nhiên liệu tăng thêm gần như doanh nghiệp phải tự hấp thụ trong một khoảng thời gian nhất định. Đây là nguyên nhân trực tiếp làm biên lợi nhuận bị thu hẹp rất nhanh, thậm chí nhiều tuyến vận tải rơi vào tình trạng càng chạy càng lỗ nhưng vẫn phải duy trì để giữ khách, giữ tuyến và giữ thị phần.

Tác động đến hiệu quả sản xuất, kinh doanh và khả năng tồn tại của doanh nghiệp

Khi giá xăng dầu tăng cao trong thời gian dài, hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp vận tải bị bào mòn nghiêm trọng. Nhiều đơn vị tuy vẫn duy trì hoạt động nhưng lợi nhuận thực tế giảm rất mạnh, không còn tích lũy để tái đầu tư phương tiện, mở rộng dịch vụ hoặc nâng cao chất lượng phục vụ.

Với các doanh nghiệp quy mô nhỏ và vừa, đây là áp lực đặc biệt lớn vì năng lực tài chính có hạn, vốn lưu động mỏng, khả năng chống chịu thấp. Nhiều đơn vị phải vay ngân hàng để duy trì dòng tiền, trong khi chi phí lãi vay vẫn là gánh nặng. Khi giá nhiên liệu tăng, doanh nghiệp không chỉ mất lợi nhuận mà còn đối mặt với nguy cơ mất cân đối tài chính, chậm thanh toán, nợ đọng chi phí và suy giảm năng lực cạnh tranh lâu dài.

Có thể nói, giá xăng dầu tăng cao đang đẩy nhiều doanh nghiệp vận tải vào tình thế “gồng mình để tồn tại” hơn là phát triển.

Tác động đến chính sách giá cước và sức cạnh tranh trên thị trường

Trong lý thuyết, khi chi phí đầu vào tăng thì doanh nghiệp sẽ điều chỉnh giá bán để bù đắp. Tuy nhiên, đối với vận tải, việc tăng giá cước không hề đơn giản. Thị trường vận tải hiện nay cạnh tranh rất gay gắt; khách hàng có nhiều lựa chọn, đặc biệt ở các tuyến hành khách và vận tải hợp đồng, xe tuyến cố định, xe Taxi. Nếu tăng giá quá cao, doanh nghiệp có thể mất khách ngay lập tức. Nếu không tăng giá, doanh nghiệp lại không đủ bù chi phí.

Chính vì vậy, đa số doanh nghiệp chỉ dám điều chỉnh giá cước ở mức thấp hơn nhiều so với mức tăng chi phí nhiên liệu. Điều này dẫn đến nghịch lý: doanh nghiệp đã tăng giá nhưng vẫn không cải thiện được hiệu quả kinh doanh, thậm chí còn đối mặt với phản ứng từ thị trường. Đối với vận tải hành khách, tâm lý người dân rất nhạy cảm với giá vé; chỉ cần tăng nhẹ cũng có thể làm giảm lượng khách. Đối với vận tải hàng hóa, chủ hàng thường gây áp lực lớn về giá, buộc doanh nghiệp phải chia sẻ phần tăng chi phí.

Từ thực tế đó có thể thấy, giá xăng dầu tăng không chỉ làm tăng chi phí mà còn làm suy giảm khả năng định giá của doanh nghiệp, khiến doanh nghiệp bị động trong điều hành và khó bảo vệ lợi nhuận.

Tác động đến quy mô khai thác và tổ chức vận hành

Để cầm cự, nhiều doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh phương án khai thác. Một số đơn vị giảm chuyến, giãn chuyến, gộp chuyến hoặc tạm dừng những tuyến có hệ số sử dụng thấp. Với vận tải hàng hóa, doanh nghiệp cố gắng tối ưu cung đường, hạn chế xe chạy rỗng, gom hàng nhiều điểm, tăng hiệu suất đầu xe. Với taxi và xe hợp đồng, doanh nghiệp siết chặt quản lý nhiên liệu, kiểm soát số km, thời gian chờ và tỷ lệ khai thác.

Tuy nhiên, các giải pháp này chỉ giúp giảm bớt áp lực chứ không thể xử lý tận gốc vấn đề. Việc giảm chuyến hoặc giảm quy mô khai thác có thể khiến doanh nghiệp mất khách quen, suy giảm chất lượng phục vụ, giảm độ phủ thị trường. Về lâu dài, doanh nghiệp có nguy cơ bị thu hẹp thị phần, trong khi việc khôi phục lại mạng lưới khai thác sau này sẽ rất khó khăn và tốn kém.

Nói cách khác, giá xăng dầu tăng cao không chỉ ảnh hưởng đến doanh thu hiện tại mà còn ảnh hưởng đến vị thế thị trường của doanh nghiệp trong tương lai.

Tác động lan tỏa đến chuỗi logistics, sản xuất và đời sống xã hội

Đối với Hải Phòng, tác động không chỉ dừng ở phạm vi doanh nghiệp vận tải riêng lẻ. Đây là trung tâm cảng biển, cửa ngõ xuất nhập khẩu lớn của miền Bắc, vì vậy khi chi phí nhiên liệu tăng, toàn bộ chuỗi logistics đều bị ảnh hưởng. Giá vận chuyển container, giá dịch vụ giao nhận, lưu kho, trung chuyển, vận tải đường bộ kết nối cảng đều tăng theo. Chi phí logistics tăng sẽ đẩy giá thành sản phẩm lên cao, làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa và gây áp lực cho hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu.

Ở lĩnh vực vận tải hành khách, giá xăng dầu tăng cũng tác động trực tiếp đến đời sống người dân. Doanh nghiệp khó khăn, giá vé tăng, tần suất chuyến giảm thì người dân, đặc biệt là người lao động, sinh viên, người thu nhập thấp sẽ chịu ảnh hưởng rõ nhất. Như vậy, đây không chỉ là câu chuyện nội bộ của doanh nghiệp mà còn là vấn đề kinh tế - xã hội cần được quan tâm ở tầm chính sách.

Cần giải pháp hỗ trợ kịp thời

Bên cạnh việc chủ động tối ưu vận hành, ứng dụng công nghệ và tiết kiệm nhiên liệu, các doanh nghiệp vận tải cũng kiến nghị cơ quan chức năng xem xét giảm thuế, phí liên quan đến xăng dầu nhằm giảm bớt áp lực chi phí, đồng thời kiến nghị giảm thuế GTGT và thuế Thu nhập doanh nghiệp cho hoạt động vận tải nhằm giảm khó khăn và áp lực tài chính cho Doanh nghiệp trong giai đoạn khó khăn hiện nay.

Cần có cơ chế tạo điều kiện để doanh nghiệp điều chỉnh giá cước linh hoạt hơn theo biến động giá nhiên liệu, nhất là đối với những lĩnh vực vận tải chịu quản lý chặt về giá hoặc phụ thuộc nhiều vào kê khai, niêm yết. Việc điều chỉnh phải bảo đảm minh bạch, hợp lý nhưng cũng cần giảm bớt độ trễ để doanh nghiệp không phải gánh chi phí quá lâu trước khi được phép thay đổi giá.

Đồng thời, cần tăng cường tuyên truyền để xã hội, người dân và khách hàng chia sẻ hơn với khó khăn của doanh nghiệp vận tải trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng cao. Khi thị trường có sự chia sẻ hợp lý, doanh nghiệp mới có điều kiện duy trì chất lượng dịch vụ và ổn định hoạt động.

Ông Khúc Hữu Thanh Hải –  Giám đốc Công ty CP Vận tải Thương mại và Dịch vụ Đất Cảng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải Hải Phòng cho biết: " Để bù đắp chi phí, các doanh nghiệp vận tải phải điều chỉnh giá cước vận tải, với mức tăng từ 15–30%. Tuy nhiên, việc tăng giá lại làm giảm sức cạnh tranh và có nguy cơ mất khách hàng, do vậy thực tế hiện nay các Doanh nghiệp vận tải hành khách mới chỉ tăng từ 8-10% do lo ngại nếu tăng cao thì lượng khách sẽ giảm mạnh dẫn đến doanh thu của doanh nghiệm sụt giảm. Do đó với mức tăng giá cước hiện nay mới chỉ bù được khoảng 30-45% so với chi phí nhiên liệu mà doanh nghiệp phải chi trả so với trước, phần chi phí còn lại, doanh nghiệp buộc phải tự "gánh" khiến hiệu quả kinh doanh tiếp tục bị thu hẹp. Doanh nghiệp hiện đứng trước lựa chọn rất khó: nếu tăng giá cước sẽ mất khách, nhưng nếu không tăng thì không thể bù đắp chi phí. Đây là áp lực rất lớn đối với hoạt động vận tải.”

Giá xăng dầu tăng cao đang đặt các doanh nghiệp vận tải trước sức ép rất lớn, không chỉ ở bài toán chi phí mà còn ở khả năng tồn tại, duy trì thị phần và phát triển lâu dài. Đối với Hải Phòng – trung tâm vận tải, logistics và cảng biển quan trọng – tác động này càng sâu sắc và có tính lan tỏa rộng.

Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp cần chủ động tái cơ cấu, tiết giảm chi phí, nâng cao hiệu quả quản trị; đồng thời rất cần sự hỗ trợ kịp thời, thiết thực từ phía Nhà nước thông qua các chính sách về thuế, phí, tín dụng và điều hành giá. Chỉ khi có sự đồng hành giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý, ngành vận tải mới có thể vượt qua giai đoạn khó khăn, duy trì ổn định hoạt động và tiếp tục đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội của thành phố và cả nước.