Chuyên mục


Hương xưa tết cũ

05/02/2024 07:06 (GMT +7)

Cơn mưa rả rích cuối cùng cũng dừng lại bên kia trời. Sáng nay, khi dậy nấu ấm nước pha trà, ngoại nhìn hừng đông đỏ rực phía bên kia núi mà thấy lòng xôn xao quá đổi. Sắp tết nhứt, nên cần ngọn nắng hanh hao hong khô mùa cũ để đón xuân sang.

Sân nhà rêu phủ. Con nắng vàng ươm lướt ngang mái ngói, rải từng cụm li ti lên sân nhà tựa nhị đóa hải đường vừa hé nở bên hiên. Cái rét mướt ngày đông, vừa thấy nắng đã lẫn trốn đâu đó sau khu vườn xanh ngắt cây lá. Trong cái nắng thơm nồng mùi cây cỏ, bỗng nhận ra hương tết đang về.

Người Việt chuẩn bị món kẹo thèo lèo để cúng tiễn ba vị Táo quân, mong sao các vị thần sẽ tâu với Ngọc Hoàng những lời ngọt ngào, tốt đẹp về gia chủ trong năm qua.

Người Việt chuẩn bị món kẹo thèo lèo để cúng tiễn ba vị Táo quân, mong sao các vị thần sẽ tâu với Ngọc Hoàng những lời ngọt ngào, tốt đẹp về gia chủ trong năm qua.

Ngoại tôi bao giờ cũng bắt đầu soạn tết bằng hủ dưa món đầu tiên. Nơi hiên nhà một sớm mai đầy nắng, ngoại soạn sửa đám củ quả rồi ngồi tỉ mẫn gọt bào, tỉa hoa tỉa lá. Cái hủ dưa món nhìn thì đơn giản vậy, mà chứa đựng biết bao sự khéo léo của đôi tay chăm chút của người phụ nữ. Nước mắm phải nấu với đường phèn sao cho độ mặn ngọt vừa in.

Đám cà rốt, đu đủ, củ kiệu, ớt đỏ được phơi khô queo qua mấy con nắng ngược mùa mới trăn trở ngâm mình trong hủ nước mắm nồng nàn mùi biển. Để sáng mồng một tết, bên cạnh dĩa bánh tét xanh ngắt màu lá đặt trên bàn thờ gia tiên, đĩa dưa món thơm lừng kế bên cũng phải khoe ra cái hương sắc rực rỡ. 

Dưa hành món ăn luôn xuất hiện trong ngày tết cổ truyền của cộng đồng người Việt khắp cả nước đặc biệt là miền Bắc Việt Nam.

Dưa hành món ăn luôn xuất hiện trong ngày tết cổ truyền của cộng đồng người Việt khắp cả nước đặc biệt là miền Bắc Việt Nam.

Những ngày cận tết, tôi thích nhất là loanh quanh trong chái bếp của ngoại. Cái chái bếp đã úa màu năm tháng lúc nào cũng đượm mùi củi lửa và khói xám trong mỗi sớm mai vừa tỉnh thức. Ngày cuối năm lại ngan ngát hương mứt bánh thơm lừng. Tôi nhớ mãi dáng ngoại ngồi bên ang nước tỉ mẫn gọt gừng. Giọng ngoại bõm bẽm vì đang nhai dỡ miếng trầu cay. Ngoại nói tết có thể thiếu món mứt này, món bánh kia, nhưng mứt gừng nhất định không thể thiếu.

Trong hương trầm thơm ngát, chén trà rót ra cúng ông bà ngày đầu năm, bao giờ cũng phải có đĩa mứt gừng cay nồng ấm ngọt như xua đi cái chớm lạnh của tiết xuân sang. Ở Huế, người ta thích nhất là chọn gừng Tuần làm mứt.

Gừng Tuần trồng ở vùng đất thuộc khu vực ngã ba Tuần, phía thượng nguồn dòng sông Hương, nơi có hai nhánh tả hữu của con sông hợp làm một trước khi dùng dằng chảy vào lòng thành phố Huế. Ngoại nói, đất ở đó là đất đồi pha sỏi, đặc biệt thích hợp với cây gừng, nên khắp mãnh đất xứ kinh kỳ, chỉ có gừng trồng ở đây là ngon nhất. Gừng có mùi thơm mạnh mẽ, vị cay nồng nàn, không gắt không nhạt như gừng xứ khác.

Chúng tôi hồi đó, chỉ thấy tết về khi những căn bếp ở quê bắt đầu đỏ lửa sên mứt. Tôi nhớ cái cảm giác xúm xít ngồi bên ngoại, trăn trở những lát mứt gừng trên chiếc mâm đồng trong căn bếp đỏ lửa và ấm nồng mùi mứt. Ngoại nói, mứt gừng là món mứt đơn giản nhất trong bếp của ngoại.

Gừng chỉ cần bào mỏng, rồi luộc qua, sau đó sên với đường trên lửa củi liu riu cho đến khi nước đường cạn, hạt đường trắng ngần bám trên lát mứt ươm ươm màu nắng. Thi thoảng, ngoại cũng sẽ làm mứt gừng xăm. Mứt gừng xăm làm kỳ công hơn nhiều. Gừng phải chọn củ non, để nguyên phần gộc, dùng kim xăm thật kỹ, sau đó ngâm, luộc rồi mới đem sên, để mứt dù nguyên củ nhưng độ cay nồng lại dịu nhẹ và thanh tao, tinh tế.

Mứt gừng xăm là món mứt cung đình được những người phụ nữ Huế xưa lưu giữ. Người Huế bây giờ, hiếm ai còn làm món gừng xăm để dâng lên bàn thờ gia tiên trong lễ tết. Mấy năm trước, trong dịp hiếm hoi được hạnh ngộ tại phủ Kiên Thái Vương, cạnh cung An Định, để nghe bà Lê Thị Dinh, người cung nữ cuối cùng của triều đại nhà Nguyễn còn sống, hoài niệm về tết xưa nơi cung cấm, bà Dinh từng nói món mứt gừng xăm là cái hồn không thể thiếu trong những ngày tết chốn hoàng cung.

Không biết có phải mâm cỗ mứt bánh từ nguyên liệu dân dã như mứt bí đao, mứt hột sen, mứt cam quật, bánh bài, bánh phục linh, bánh hạt sen, bánh chưng, bánh tét…, được chế biến khéo léo, mĩ miều bằng sự gửi gắm tâm tư tinh tế của những nàng cung nữ, hay bởi hình ảnh các vị vua kính cẩn quỳ lạy, thắp hương dâng lên tổ tiên mâm cỗ mứt bánh ngọt ngào trong thời khắc giao thừa linh thiêng, mà người đời sau như được “mếm” hương vị tết nơi Hoàng thành.

Mứt, thức quà xưa mà đến nay không thể thiếu trong dịp Tết đến xuân về

Mứt, thức quà xưa mà đến nay không thể thiếu trong dịp Tết đến xuân về

Bây giờ, người cung nữ cuối cùng đã đi về miền mây trắng, nhưng những phụ nữ Huế nhiều tuổi như ngoại tôi vẫn sẽ không quên “nhân chứng” của bánh mứt, của những mâm cỗ tết chốn cung đình, như thể là cái gạch nối giữa xưa và nay. Để từ đó, dù có cách tân, đổi thay hay giản tiện trong thời công nghệ, nhưng mỗi năm đến tết, hương vị ngàn xưa vẫn phảng phất, diệu huyền.

Trên bàn thờ gia tiên trong căn nhà rường cổ của mình, ngoại tôi vẫn giữ thói quen chưng đĩa bánh hạt sen được gói bằng giấy ngũ sắc Thanh Tiên. Tôi vẫn nhớ cái góc bếp có khung cửa sổ bằng gỗ thông luôn đầy ánh sáng. Dưới cửa sổ được kê chiếc phản bằng gỗ lim. Năm nào ngoại cũng ngồi ở đó tỉ mẫn đánh tơi nồi hạt sen đã nấu chín, sên qua với đường sau đó vo tròn rồi hong lại trên than hồng. Bánh hong khô sẽ được gói trong lớp giấy Thanh Tiên đủ màu xanh đỏ. Ngày nhỏ, tôi thường trông đến tết để được nếm chiếc bánh hạt sen của ngoại.

Vị ngọt thanh, thoang thoảng hương sen, khiến bất giác khép hờ mi mắt để thấy sắc hồng, sắc trắng tinh khôi của hoa sen nở đầy hồ Tịnh Tâm, con hồ nằm phía bắc Đại nội, ngày xưa vua Minh Mạng cho kiến thiết ở đây nhiều điện đài, lầu gác… Có lẽ mãi đến sau này, bánh hạt sen vẫn lưu giữ những ký ức tuổi thơ ngọt ngào của biết bao thế hệ đã lớn lên trên mảnh đất Kinh kỳ vàng son một thuở.

Có lần, tôi theo bạn lên Kim Long, một trong những vùng đất có lịch sử lâu đời nhất của cố đô Huế, cái nôi của các ông hoàng bà chúa từ xa xưa. Bên bếp lửa đỏ hồng trong căn nhà rường xưa cũ, mẹ bạn tôi cũng đang loay hoay với đủ thứ mứt bánh khi tết nhứt đang cận kề ngoài ngõ. Xuất thân là cháu chắt hoàng gia, nên bà được truyền dạy rất nhiều loại bánh ngon xuất xứ từ cung đình.

Tôi nhớ mãi cảnh bà ngồi tỉ mỉ cắt từng phiến giấy, rồi gấp từng chiếc hộp bé xíu đựng vừa miếng bánh pháp lam lung linh sắc màu, chợt thấy xao xuyến quá đỗi trong chiều cuối năm nhạt nắng.

Bánh pháp lam là món bánh cung đình mà ở xứ Thần kinh bây giờ hiếm người còn nắm giữ được cách làm. Bánh là sự hòa quyện giữa bột nếp dẻo thơm và sự ngọt ngào của nhiều loại mứt trái. Miếng bánh với màu sắc rực rỡ mà tinh tế tựa bức tranh, hội tụ bên trong đủ vị dẻo, giòn, chua, cay, mặn, ngọt, tựa như những cung bậc thăng trầm của mỗi đời người.

Trong mùi thơm nồng của củi lửa, mùi mứt bánh ngọt lành dễ khiến người ta miên man những miền ký ức. Để khi xuân về tết đến, hoàng mai rực rỡ bên hiên nhà, ai đó rộn ràng mời nhau một chút yêu thương, ngọt ngào.

Hà Lê
Cùng Vietjet bay ra thế giới với người phụ nữ yêu thương
Mừng ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3, Vietjet dành tặng hàng ngàn vé chỉ từ 0 đồng và giảm 10% vé Business cho hành khách.

Bắc Giang có tân Giám đốc Sở GTVT 43 tuổi
UBND tỉnh Bắc Giang vừa công bố quyết định bổ nhiệm ông Nguyễn Thanh Tùng (43 tuổi), Phó chánh Văn phòng Tỉnh ủy làm Giám đốc Sở GTVT Bắc Giang.

Lần đầu tiên Thường trực Tỉnh ủy Bắc Ninh đối thoại với lãnh đạo cấp xã, phường, thị trấn
Ngày 29/2, Thường trực Tỉnh ủy Bắc Ninh đã có buổi đối thoại với trên 250 đại biểu là Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND của 126 xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh.

Bắc Ninh: Cả khu phố xôn xao vì một con rắn nước
Lợi dụng lòng tin về sự xuất hiện của “rắn thần” một số người dân ở khu phố Tam Lư, phường Đồng Nguyên, TP Từ Sơn (Bắc Ninh) đã tự ý mang bát hương, căng bạt lập đền thờ cúng bái gây hoang mang dư luận, có dấu hiệu được cho là mê tin dị đoan.

Bổ nhiệm ông Hồ An Phong làm Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch
Ông Hồ An Phong - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Bình vừa được điều động, bổ nhiệm giữ chức vụ Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

THACO trao gần 25 tỷ đồng cho Quỹ “Vì người nghèo” năm 2024
Vừa qua, THACO đã triển khai trao tặng gần 25 tỷ đồng cho Quỹ “Vì người nghèo” năm 2024 thông qua Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam của 58 tỉnh, thành phố và quận, huyện, phường, xã trên cả nước.

Bỏ túi kinh nghiệm lái xe đường dài cho lái mới
Một số tài xế lái xe đường dài cho chúng tôi biết, “lái xe” là một trong những nghề khá nguy hiểm và đầy thách thức. Đối với những tài xế mới, khi di chuyển đường dài lại càng không hề dễ dàng.