Lễ hội Tiên Công kỷ niệm 591 năm các Tiên Công khai canh mở đất (1434 - 2025). Đây là một sự kiện văn hóa đặc sắc, mang đậm bản sắc vùng Hà Nam, Quảng Yên (Quảng Ninh), góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Lễ hội không chỉ là dịp tưởng nhớ công lao của các bậc tiền nhân mà còn có ý nghĩa sâu sắc trong việc giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống đạo lý, lòng biết ơn đối với tổ tiên. Một trong những nghi thức quan trọng của lễ hội là Lễ mừng thọ dành cho các cụ tròn 80, 90, 100 tuổi, thể hiện tinh thần kính lão đắc thọ, nét văn hóa đặc trưng của người dân vùng đảo Hà Nam.
.jpg)
Ngày mùng 7 tháng Giêng là chính hội, không khí rộn ràng, náo nhiệt bao trùm khu vực lễ hội khi đông đảo người dân và du khách đổ về Miếu Tiên Công để chiêm ngưỡng nghi lễ “rước người” có một không hai. Đây là nghi thức mang ý nghĩa tôn vinh các cụ cao niên tròn 80 tuổi, 90 tuổi và 100 tuổi, những người được xem là được hưởng phúc lộc, sống thọ nhờ sự che chở của trời đất và công đức tích tụ qua nhiều thế hệ.
Theo truyền thống, các cụ sẽ được ngồi trên võng đào hoặc kiệu rồng, do con cháu và người thân rước từ nhà ra Miếu Tiên Công để làm lễ tế tổ. Nghi thức này bao gồm nhiều phần quan trọng như: Mừng thượng thọ - Ghi nhận sự trường thọ của các cụ, chúc phúc và bày tỏ lòng hiếu kính. Lễ sống cụ Thượng: Một hình thức tri ân, tôn vinh những người cao tuổi khi họ vẫn còn minh mẫn, khỏe mạnh. Rước cụ Thượng - Đoàn rước trang trọng đưa các cụ đến Miếu Tiên Công, thể hiện sự tôn kính và cầu mong sự trường thọ, hạnh phúc.
Miếu Tiên Công, địa điểm tổ chức lễ hội là nơi thờ 19 vị Tiên Công, những người có công khai phá vùng đảo Hà Nam từ thế kỷ XV. Theo các tài liệu lịch sử, vào khoảng năm 1434 - 1500, một nhóm cư dân từ Thăng Long (nay là Hà Nội) và Nam Định đã xuôi thuyền theo sông Hồng, ra cửa sông Bạch Đằng và đặt chân lên vùng đất Hà Nam hoang sơ. Với trí tuệ và nghị lực, họ đã quây đê, lấn biển, biến những bãi bồi ven biển thành vùng đất canh tác trù phú, đặt nền móng cho sự phát triển của cộng đồng nơi đây.
Từ thế kỷ XV đến nay, con cháu các dòng họ Tiên Công vẫn duy trì tục lệ cúng tế, rước cụ, thể hiện lòng tri ân với tổ tiên và tôn vinh giá trị truyền thống. Đặc biệt, trong các gia đình nơi đây, việc dạy con cháu giữ gìn đạo hiếu, kính trên nhường dưới, trân trọng cội nguồn luôn được đặt lên hàng đầu.
Cụ Lê Đức Khánh, (100 tuổi) trú tại xóm Cống Mương, phường Phong Hải, thị xã Quảng Yên cho biết: “Dòng họ Lê của Cụ lập nghiệp tại xóm Cống, xã Phong Cốc, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh, có lịch sử lâu đời và đóng góp quan trọng trong quá trình khai hoang, lập ấp trên đảo Hà Nam. Vùng đất này được hình thành từ quá trình bồi tụ phù sa của sông Chanh, một nhánh của sông Bạch Đằng. Đây là nơi thờ cúng tổ tiên và lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa của dòng họ. Hằng năm, vào dịp lễ hội Tiên Công, con cháu dòng họ Lê cùng các dòng họ khác trên đảo Hà Nam tổ chức các nghi lễ truyền thống để tưởng nhớ công lao của tổ tiên. Đây cũng là dịp để thế hệ sau hiểu rõ hơn về lịch sử hình thành và phát triển của vùng đất này, đồng thời thể hiện tinh thần “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc".
Trao đổi với PV Banduong.vn bà Dương Thị Dung Chủ tịch xã Cẩm La, thị xã Quảng Yên cho biết: Lễ hội khu di tích quốc gia Miếu Tiên Công, xã Cẩm La, thị xã Quảng Yên tổ chức từ ngày 02/02/2025 đến hết ngày 04/02/2025 (tức mùng 5 đến mùng 7 tháng Giêng năm Ất Tỵ). Bao gồm: Các hoạt động dâng hương tưởng niệm các Tiên Công; Dâng hương của các cụ thượng thọ tại Miếu Tiên Công: Lễ rước cụ Thượng lên Miếu Tiên Công....
Lễ hội Tiên Công năm 2025 được tổ chức với quy mô cấp thị xã, đánh dấu 591 năm kể từ khi các Tiên Công đặt chân khai hoang vùng đất Hà Nam (1434 - 2025).
Ông Dương Văn Hào, Phó Chủ tịch thị xã Quảng Yên, cho biết: “Lễ hội năm nay có sự tham gia của ba đoàn rước tập thể như: phường Yên Hải có 16 cụ , phường Phong Cốc 11 cụ, phường Phong Hải 8 cụ, cùng 35 cụ thượng làm lễ lên miếu Tiên Công. Công tác tổ chức được triển khai bài bản, cẩn thận, chu đáo, thể hiện sự trân trọng đối với truyền thống quý báu này.
Lễ hội Tiên Công không chỉ là dịp để người dân ôn lại truyền thống lịch sử, tinh thần yêu nước, niềm tự hào dân tộc, mà còn nhằm tri ân các Tiên Công, những người đã đặt nền móng cho vùng đất Hà Nam phát triển. Đây cũng là một trong những hoạt động trọng điểm của thị xã Quảng Yên hưởng ứng Năm Du lịch quốc gia 2025, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời thúc đẩy du lịch địa phương”.
Với sự gìn giữ và phát triển qua hàng trăm năm, lễ hội Tiên Công không chỉ là dịp để con cháu tưởng nhớ công lao tiền nhân, mà còn là cơ hội để cộng đồng gắn kết, giáo dục truyền thống và quảng bá nét đẹp văn hóa độc đáo của Quảng Ninh tới du khách thập phương.
.jpg)
