Phát triển vận tải đa phương thức: Giảm lệ thuộc đường bộ, mở rộng kết nối logistics

Toàn cảnh hội nghị.

Hạ tầng thiếu đồng bộ, vận tải đa phương thức phát triển chậm

Theo Bộ Xây dựng, năm 2025 sản lượng vận tải hàng hóa toàn ngành đạt hơn 3 tỷ tấn, tăng 14,1%; luân chuyển hàng hóa đạt 612 tỷ tấn.km, tăng 13,1%. Kim ngạch xuất nhập khẩu đạt gần 930 tỷ USD, góp phần đưa GDP Việt Nam tăng 8,02% - mức cao nhất giai đoạn 2011 - 2025.

Trong các phương thức vận tải, đường bộ tiếp tục tăng trưởng mạnh nhất với hơn 2,2 tỷ tấn hàng hóa, tăng 14,7%. Tuy nhiên, cơ cấu vận tải hiện vẫn mất cân đối khi đường bộ chiếm tới 75,2% thị phần, trong khi đường sắt chỉ chiếm 0,18%, hàng không 0,02%.

Theo ông Đỗ Công Thủy, Phó Vụ trưởng Vụ Vận tải và An toàn giao thông, tỷ trọng vận tải đa phương thức tại Việt Nam hiện chưa đạt 10%, thấp hơn nhiều so với mức 25 - 40% ở các nước phát triển. Nguyên nhân chủ yếu là hệ thống pháp lý còn chồng chéo, thiếu cơ chế kết nối giữa các phương thức vận tải; hạ tầng ICD, trung tâm logistics, trạm gom hàng và kết nối đường sắt - cảng biển còn hạn chế.

Đáng chú ý, hệ thống đường sắt vẫn lạc hậu, năng lực vận chuyển thấp; đường thủy nội địa thiếu đầu tư; nhiều cảng biển phát triển chưa đồng đều và thiếu kết nối hậu cần. Trong khi đó, tình trạng “thắt nút cổ chai” tại các tuyến kết nối cảng biển vẫn thường xuyên xảy ra.

Chi phí logistics cao, chuyển đổi số và xanh còn chậm

Dù sản lượng vận tải hàng hóa và kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam năm 2025 tăng mạnh, cơ cấu vận tải vẫn mất cân đối khi đường bộ chiếm tới 75% thị phần.

Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) Trần Tiến Dũng cho biết, hiện nay chi phí logistics của Việt Nam hiện chiếm khoảng 16-17% GDP, cao gần gấp đôi mức trung bình toàn cầu. Hơn 90% doanh nghiệp logistics trong nước là doanh nghiệp vừa và nhỏ, năng lực vốn và công nghệ còn hạn chế.

Việc số hóa chuỗi vận tải hiện chưa đồng bộ, thiếu nền tảng dữ liệu liên thông về phương tiện, lịch trình, bến bãi và chứng từ hàng hóa. Các sàn giao dịch vận tải còn hoạt động nhỏ lẻ, chưa tạo được niềm tin với doanh nghiệp và chủ hàng.

Bên cạnh đó, chuyển đổi xanh mới chủ yếu diễn ra ở lĩnh vực đường bộ, trong khi phần lớn phương tiện thủy, đường sắt và hàng hải vẫn sử dụng công nghệ cũ, tiêu hao nhiên liệu lớn và chưa đáp ứng tiêu chuẩn môi trường quốc tế.

Định hình hành lang vận tải đa phương thức

Bộ Xây dựng cho biết sẽ nghiên cứu phát triển mô hình vận tải đa phương thức lấy cảng biển làm trung tâm kết nối, vận tải đường thủy làm chủ đạo và các ICD, khu công nghiệp đóng vai trò “vệ tinh gom hàng”.

Định hướng mới cũng xác định rõ vai trò từng phương thức vận tải: đường bộ đảm nhiệm kết nối chặng đầu - chặng cuối; đường sắt và hàng hải vận chuyển khối lượng lớn đường dài; đường thủy phục vụ hàng hóa chi phí thấp; hàng không dành cho hàng hóa giá trị cao.

Về lĩnh đường sắt, ông Nguyễn Quốc Vượng, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đề xuất phát triển các hành lang vận tải Bắc - Nam theo hướng đường sắt đảm nhận vận tải container đường dài, đồng thời đẩy mạnh kết nối với cảng biển và vận tải liên vận quốc tế.

Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Baoxaydung.

Tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh khẳng định vận tải đa phương thức không chỉ là bài toán giao thông mà còn là yếu tố cạnh tranh quốc gia. Đây là yếu tố then chốt để đảm bảo an ninh kinh tế và thực hiện khát vọng đưa Việt Nam trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa của khu vực.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh yêu cầu các cơ quan chuyên môn rà soát, điều chỉnh quy hoạch giao thông và quy hoạch địa phương theo hướng liên kết, đồng bộ và bền vững; đồng thời ưu tiên các dự án tăng kết nối giữa các phương thức vận tải, thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và xây dựng cộng đồng doanh nghiệp vận tải có năng lực cạnh tranh quốc tế.