Hải Phòng khơi dậy tiềm năng để trở thành “thành phố âm nhạc”

Ngày 26/10, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hải Phòng tổ chức hội thảo khoa học “Hải Phòng – Thành phố âm nhạc: Tiềm năng và cơ hội”, quy tụ đông đảo các nhà nghiên cứu, nhà quản lý, nghệ sĩ, giảng viên và đại diện cơ quan, đơn vị hoạt động trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật.

Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hải Phòng Trần Thị Hoàng Mai.

Phát biểu khai mạc, bà Trần Thị Hoàng Mai - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hải Phòng, nhấn mạnh, việc xây dựng Hải Phòng trở thành “thành phố âm nhạc” không chỉ là mục tiêu văn hóa mà còn là chiến lược phát triển công nghiệp sáng tạo, đưa âm nhạc trở thành nguồn lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội. Đây là bước đi quan trọng nhằm hiện thực hóa tầm nhìn đưa Hải Phòng trở thành đô thị sáng tạo theo tiêu chí UNESCO, đồng thời khẳng định vị thế của thành phố trong mạng lưới các trung tâm văn hóa lớn của khu vực.

Theo Giám đốc Trần Thị Hoàng Mai, Hải Phòng sở hữu truyền thống âm nhạc phong phú, đa dạng từ dân gian đến hiện đại – từ hát đúm, hát chèo, hát văn, ca trù đến phong trào ca múa nhạc quần chúng và hoạt động biểu diễn chuyên nghiệp. Những giá trị ấy đang tiếp tục được thành phố gìn giữ và phát triển theo hướng chuyên nghiệp, sáng tạo, hội nhập, góp phần lan tỏa hình ảnh “Hải Phòng – thành phố của âm thanh và cảm xúc”.

TS. Phạm Hữu Thư - Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và kỹ thuật Hải Phòng trình bày tham luận tại hội nghị.

Trong phần trình bày, TS. Phạm Hữu Thư, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hải Phòng cho rằng định hướng xây dựng “thành phố âm nhạc” phù hợp với xu thế phát triển công nghiệp văn hóa toàn cầu. Ông dẫn kinh nghiệm từ các thành phố âm nhạc của UNESCO như Liverpool (Anh), Daegu (Hàn Quốc) hay Ambon (Indonesia), nơi âm nhạc trở thành động lực thúc đẩy du lịch, giáo dục và kinh tế sáng tạo. Theo ông, Hải Phòng cần sớm có chiến lược tổng thể với tiêu chí rõ ràng về di sản, không gian biểu diễn, chính sách hỗ trợ nghệ sĩ và cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia vào hệ sinh thái sáng tạo âm nhạc.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn – Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa và Giáo dục của Quốc hội chia sẻ ý kiến tại hội thảo.

Đánh giá cao sáng kiến của Hải Phòng trong việc chọn âm nhạc làm trụ cột phát triển công nghiệp văn hóa, PGS.TS Bùi Hoài Sơn – Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa và Giáo dục của Quốc hội nhấn mạnh, với nền tảng lịch sử, con người và di sản giàu bản sắc, Hải Phòng có đủ điều kiện để trở thành trung tâm âm nhạc lớn của cả nước. Theo ông Sơn, nếu được đầu tư đúng hướng, Hải Phòng hoàn toàn có thể trở thành “trái tim điều tiết nhịp đập âm nhạc của Việt Nam”, kết nối các dòng chảy sáng tạo, lan tỏa tinh thần nghệ thuật và quảng bá hình ảnh đất nước ra thế giới. Ông cũng đề xuất thành phố cần chú trọng xây dựng không gian biểu diễn cộng đồng, phát triển thị trường âm nhạc chuyên nghiệp và tăng cường hợp tác quốc tế để biến âm nhạc thành sức mạnh mềm của đô thị.

PGS. TS Nguyễn Thu Phương - Viện trưởng Viện Văn hóa nghệ thuật Thể thao và Du lịch Việt Nam.

Theo PGS. TS Nguyễn Thu Phương - Viện trưởng Viện Văn hóa nghệ thuật Thể thao và Du lịch Việt Nam, Hải Phòng có một truyền thống nói là làm, cái đó rất quan trọng: Hải Phòng phải nhìn lại được truyền thống cũng như là tương lai của thành phố sẽ như thế nào nếu chúng ta lựa chọn Âm nhạc - Thành phố sáng tạo. Hải Phòng có thế mạnh là thành phố có lịch sử, có đời sống đô thị phong phú, bên trong hình thành nhiều lớp âm nhạc truyền thống, dân gian, đương đại... kết nối lẫn nhau thu hút Hải Phòng như một điểm đến của âm nhạc.

Theo đó, vệc xây dựng hồ sơ phải rất công phu trong vòng 4 năm, để Hải Phòng chuẩn bị thật chắc chắn. Hải Phòng phải khảo sát được một lần nữa thế mạnh về âm nhạc của Hải Phòng là gì và phát triển công nghiệp văn hóa của Hải Phòng đóng góp được bao nhiêu phần trăm cho GIDP (tăng trưởng tổng giá trị tích hợp văn hóa + kinh tế) của địa phương, có khả năng trở thành một giải pháp mang tính then chốt để gắn với sự phát triển bền vững hay không. 

NSND Quang Vinh - Chủ tịch hội Âm nhạc Hà Nội.

Chủ tịch Hội Âm nhạc Hà Nội - NSND Quang Vinh, bày tỏ sự ủng hộ Hải Phòng trở thành Thành phố âm nhạc. Theo ông, một thành phố âm nhạc phải thực sự như một bản nhạc, mà mỗi người dân là một nốt nhạc cùng tham gia, thụ hưởng và Hải Phòng cần xác định rõ “ta là ai, ta có gì khác biệt” – tức là nhận diện giá trị bản sắc riêng của mình để tạo nên âm hưởng đặc trưng không trộn lẫn". 

Nhạc sĩ Huy Tuấn.

Đồng quan điểm với Chủ tịch Hội Âm nhạc Hà Nội, nhạc sĩ Huy Tuấn cho rằng, cần có thêm dữ liệu âm nhạc mang tính quốc tế để có lộ trình tốt hơn cho Hải Phòng.

TS. Đoàn Trường Sơn gợi mở góc nhìn lịch sử khi khẳng định Hải Phòng từng là đô thị âm nhạc sôi động từ cuối thế kỷ XIX. Từ hệ thống rạp hát, nhà kèn, hội quán âm nhạc cho đến phong trào nghệ thuật quần chúng, nơi đây đã sản sinh nhiều nhạc sĩ lớn như Văn Cao, Hoàng Quý, Hoàng Phú, Đoàn Chuẩn, Lê Thương – những người đặt nền móng cho nền tân nhạc Việt Nam. Ông cho rằng việc “đánh thức ký ức âm nhạc đô thị” sẽ giúp Hải Phòng định vị rõ hơn căn tính văn hóa và sức sáng tạo riêng.

Nhiều đại biểu khác cũng nêu ý kiến về việc khai thác các mạch nguồn âm nhạc dân gian đặc trưng. Đại diện Trung tâm Văn hóa – Điện ảnh và Triển lãm thành phố cho biết, Hải Phòng là vùng đất có truyền thống âm nhạc lâu đời với các loại hình như hát đúm Thủy Nguyên, chèo Tiên Lãng – Vĩnh Bảo, hát văn Kiến Thụy, hò biển Đồ Sơn, ví biển Cát Hải. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành bản sắc âm nhạc đô thị hiện đại, vừa bảo tồn di sản, vừa tạo ra sản phẩm du lịch văn hóa mới.

Ở góc độ nghệ thuật truyền thống, nghệ thuật Chèo Xứ Đông được nhìn nhận là “hồn cốt văn hóa” của khu vực phía Tây thành phố. Từ những phường chèo làng quê đến Nhà hát Chèo Xứ Đông hôm nay, loại hình nghệ thuật này vẫn đang được bảo tồn, sáng tạo và gắn kết với đời sống đương đại, góp phần định hình bản sắc riêng của “thành phố âm nhạc” Hải Phòng.

Nhiều ý kiến cũng tập trung vào vai trò của văn nghệ quần chúng và giáo dục âm nhạc trong việc lan tỏa tinh thần sáng tạo. Các hoạt động biểu diễn tại các khu, điểm du lịch như Cát Bà, Văn Miếu Mao Điền, Đền Long Động, phường múa rối nước Hồng Phong hay Thanh Hải đã giúp du khách có thêm trải nghiệm văn hóa đặc sắc, đồng thời khuyến khích người dân trực tiếp tham gia bảo tồn di sản.

Một nội dung đáng chú ý được nêu là việc nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc trong trường phổ thông, coi đây là nền tảng lâu dài để xây dựng “thành phố âm nhạc”. Các nhà nghiên cứu cho rằng trường học là môi trường gieo mầm tình yêu âm nhạc và hình thành năng lực sáng tạo cho thế hệ trẻ. Việc đưa âm nhạc vào giảng dạy từ mầm non đến trung học không chỉ góp phần giáo dục toàn diện mà còn tạo nền tảng xã hội vững chắc cho việc phát triển công nghiệp văn hóa.
Nhiều đề xuất được đưa ra, như mở rộng đào tạo giáo viên âm nhạc, mời nghệ sĩ và nghệ nhân tham gia giảng dạy, xây dựng câu lạc bộ âm nhạc trong trường học, tổ chức liên hoan âm nhạc học đường và kết nối với các cơ sở đào tạo nghệ thuật của thành phố. Theo các chuyên gia, khi âm nhạc trở thành một phần tự nhiên của đời sống học đường, Hải Phòng sẽ hình thành thế hệ công dân có tri thức âm nhạc, góp phần định hình văn hóa đô thị sáng tạo.

Hội thảo cũng ghi nhận nhiều kiến nghị về việc xây dựng hệ sinh thái âm nhạc Hải Phòng, gồm quy hoạch không gian biểu diễn ngoài trời, phát triển trung tâm đào tạo, kết nối doanh nghiệp sáng tạo và đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong lĩnh vực âm nhạc và du lịch văn hóa.

Kết thúc hội thảo, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hải Phòng Trần Thị Hoàng Mai khẳng định các ý kiến đóng góp sẽ được tổng hợp, nghiên cứu, tham mưu Ủy ban nhân dân thành phố xây dựng Đề án “Hải Phòng – Thành phố âm nhạc” trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong thời gian tới. Mục tiêu hướng đến là đưa Hải Phòng trở thành thành viên của Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo UNESCO, nơi âm nhạc không chỉ là nghệ thuật mà còn là động lực phát triển bền vững.