Sau 28 năm tách tỉnh Bắc Ninh, Bắc Giang: Việc sáp nhập có ý nghĩa lịch sử to lớn

Sau 28 năm tái lập tỉnh

Là một trong những tỉnh nhỏ nhất nước, tỉnh Bắc Ninh nằm trong diện sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh lần này theo chủ trương của Bộ Chính trị, Chính phủ. Trong lịch sử, tỉnh Bắc Ninh đã từng tách nhập nhiều lần và đều gắn với tỉnh Bắc Giang. 

Từ năm 1962, hai tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang được hợp nhất với nhau và lấy tên chung là tỉnh Hà Bắc, tỉnh lỵ đặt tại thị xã Bắc Giang lúc đấy giờ. Tới năm 1997, tỉnh Hà Bắc lại được chia tách ra thành 2 tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang.

Sau 28 năm, cùng tách ra từ tỉnh Hà Bắc, những năm gần đây cả hai tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh đều có bước phát triển rất mạnh mẽ về kinh tế - xã hội, công nghiệp, dịch vụ thương mại, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân.

Ảnh: Toàn cảnh Trung tâm Văn hóa Kinh Bắc - Bắc Ninh.

Năm 2024, tỉnh Bắc Ninh có tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh (GRDP) 232,8 nghìn tỷ đồng. Tốc độc tăng trưởng GRDP đạt 6,03%. GRDP bình quân đầu người năm 2024 của tỉnh Bắc Ninh ước đạt 150,5 triệu đồng/người (tương đương 6.010 USD/người), gấp 1,3 lần bình quân cả nước.

Tỉnh Bắc Giang có diện tích tự nhiên 3.895,89 km2 , dân số 2.057.918 người, năm 2024: Tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh (GRDP) đạt 207 nghìn tỷ đồng; tốc độ tăng trưởng kinh tế (GRDP) đạt 13,87%, đứng đầu cả nước. GRDP bình quân đầu người đạt 4.370 USD.

Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp; trong đó công nghiệp - xây dựng chiếm 67,5%; dịch vụ chiếm 20,7%; nông, lâm nghiệp, thủy sản chiếm 11,8%. Thu ngân sách nhà nước đạt 20.699,5 tỷ đồng.

Tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 60 tỷ USD. Đến nay, toàn tỉnh hiện có 16 khu công nghiệp và 55 cụm công nghiệp đã được thành lập, tổng diện tích 6.013 ha.

Tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang có nhiều nét tương đồng về phong tục, tập quán, văn hóa do cùng có chung nguồn gốc lịch sử, được tách ra, nhập vào qua một số lần (năm 1831 là tỉnh Bắc Ninh, năm 1895 tách ra thành hai tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang, năm 1962 hợp nhất tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang thành tỉnh Hà Bắc, năm 1997 tách ra thành hai tỉnh Bắc Ninh, Bắc Giang).

Ảnh: Kể từ khi đi vào sử dụng công trình cầu Bồ Sơn (TP Bắc Ninh) đã đạt được nhiều kỳ vọng tháo “nút thắt” hạ tầng giao thông để phát triển với nhiều tỉnh thành lân cận.

Tại Nghị quyết 60 của Hội nghị lần thứ 11 Ban chấp hành Trung ương khóa 13, Trung ương dự kiến hợp nhất tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh, lấy tên tỉnh là Bắc Ninh, trung tâm chính trị - hành chính đặt tại Bắc Giang. Để triển khai việc sáp nhập, tỉnh Bắc Giang được giao chủ trì sắp xếp với tỉnh Bắc Ninh.

Vì sao đặt tên tỉnh mới là Bắc Ninh

Theo đề án sắp xếp giữa 2 tỉnh, kế thừa yếu tố lịch sử, truyền thống, văn hóa, tên gọi tỉnh Bắc Ninh đã có từ năm 1831. Tên Bắc Ninh không chỉ là biểu tượng hành chính mà còn là biểu tượng lịch sử, văn hóa sâu sắc gắn với Thủy tổ dân tộc Kinh Dương Vương, biểu tượng của cội nguồn Lạc Việt, gắn với Kinh đô Luy Lâu, minh chứng cho vị thế trung tâm sớm nhất về chính trị, văn hóa và phật giáo của đất nước.

Đây là nơi sinh ra và lưu giữ Dân ca Quan họ Bắc Ninh, một di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO công nhận.

Ảnh: Nhà hát Quan họ Bắc Ninh được xây dựng theo lối truyền thống kết hợp với hiện đại, nhưng vẫn giữ được nét truyền thống của xứ Kinh Bắc.

Ảnh: Nhà hát Quan họ đã trở thành địa điểm du lịch, check in thu hút nhiều du khách trong nước và quốc tế khi đến với Bắc Ninh.

Không chỉ vậy, Bắc Ninh còn là vùng đất của truyền thống khoa bảng, nơi sản sinh ra nhiều trạng nguyên, tiến sĩ hơn bất kỳ địa phương nào trong lịch sử phong kiến Việt Nam.

Vì vậy, sử dụng tên gọi Bắc Ninh cho tỉnh mới thể hiện chiều sâu văn hóa - lịch sử, mang ý nghĩa thiêng liêng, cội nguồn và dễ tạo được sự đồng thuận trong nhân dân.

Bắc Ninh đã xây dựng được một thương hiệu mạnh mẽ trong thời kỳ hiện đại, không chỉ ở Việt Nam mà còn trên trường quốc tế.

Hiện nay, Bắc Ninh là một trong những trung tâm công nghiệp công nghệ cao hàng đầu cả nước, thu hút hàng loạt tập đoàn toàn cầu như Samsung, Foxconn, Canon, Amkor.

Hơn nữa, Bắc Ninh được quy hoạch là một đô thị công nghiệp hiện đại, trung tâm logistics và dịch vụ tài chính quan trọng của miền Bắc.

Ảnh: Toàn cảnh khu công nghiệp tại tỉnh Bắc Giang.

Ảnh: Trong quý I/2025, toàn tỉnh Bắc Giang có tốc độ tăng trưởng kinh tế (GRDP) ước đạt 13,82%, đứng đầu cả nước.

Trung tâm chính trị - hành chính đặt tại tỉnh Bắc Giang

Thành phố Bắc Giang đã đóng vai trò là thủ phủ hơn 33 năm của tỉnh Hà Bắc cho đến khi tách thành 2 tỉnh Bắc Giang, Bắc Ninh vào năm 1997.

Bắc Giang là trung tâm văn hóa, nơi giao thoa giữa văn hóa Kinh Bắc (khu vực Bắc Ninh và Việt Yên, Hiệp Hòa - Bắc Giang) và văn hóa các dân tộc ít người (Tày, Nùng các vùng Yên Thế, Lạng Giang, Lục Ngạn, Sơn Động của Bắc Giang).

Đặt trung tâm chính trị - hành chính tại thành phố Bắc Giang hiện tại sẽ là trung tâm cho các nền văn hóa dễ giao thoa, hòa nhập, không thiên lệch, giúp bảo vệ đa dạng các văn hóa cộng đồng.

Ảnh: Trung tâm TP Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang nhìn từ trên cao.

Ảnh: Hình ảnh nút giao Hùng Vương, (TP Bắc Giang) ​​là tuyến đường huyết mạch nối Bắc Giang và Bắc Ninh.

Thành phố Bắc Giang sau khi sáp nhập 2 tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang sẽ đáp ứng yếu tố Trung tâm của tỉnh Bắc Ninh mới, có điều kiện thuận lợi về giao thông đi đến tất cả các địa phương trong tỉnh với khoảng cách từ 40-70km (nếu đặt ở thành phố Bắc Ninh khoảng cách lên đến hơn 90km).

Hiện tại, tỉnh Bắc Giang đang có 2 tòa Trung tâm hành chính (16 tầng) và vừa xây dựng xong thêm 1 tòa mới 21 tầng; trước mặt là quảng trường rộng phục vụ khối các cơ quan hành chính nhà nước và các tổ chức chính trị xã hội. 

Trụ sở Tỉnh ủy và các cơ quan Đảng; trụ sở HĐND và UBND tỉnh vẫn đảm bảo chất lượng tốt. Thành phố Bắc Giang cũng mới xây dựng và đưa và sử dụng trụ sở Thành ủy, UBND thành phố với 2 tòa nhà lớn, có trung tâm hội nghị riêng, có quảng trường trước mặt.

Do đó, việc sắp xếp tỉnh Bắc Ninh và tỉnh Bắc Giang là phù hợp với yếu tố lịch sử, văn hóa truyền thống, quy mô, cơ cấu kinh tế, định hướng phát triển đảm bảo phù hợp các yếu tố.

Theo dự thảo, phương án sắp xếp tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang, sau sắp xếp, tỉnh Bắc Ninh mới có diện tích tự nhiên 4.718,6 km² với quy mô dân số hơn 3,6 triệu người và dự kiến có 99 ĐVHC cấp xã trực thuộc.

Tỉnh Bắc Ninh hiện nay là 121 xã, phường, thị trấn. Dự kiến, sau sắp xếp, tỉnh Bắc Ninh sẽ còn 41 ĐVHC cấp xã, gồm 20 phường và 21 xã.

Tỉnh Bắc Giang dự kiến sắp xếp 192 đơn vị hành chính (ĐVHC) cấp xã thành 58 đơn vị, gồm 13 phường và 45 xã.