Ngầm tràn "bẫy tử thần" giữa mùa lũ và bài toán hạ tầng vùng sâu, vùng xa

Mỗi mùa mưa lũ đến, những "bẫy nước" này lại trở thành nỗi ám ảnh, đe dọa trực tiếp đến tính mạng, tài sản và sinh kế của hàng nghìn người dân.

Sinh mạng con người – cái giá phải trả cho sự tạm bợ

Khoảng 18 giờ ngày 31/8, tại đập tràn làng Dút 1 (xã Ia Hrung, tỉnh Gia Lai), một gia đình ba người cố vượt qua dòng nước lũ đang cuồn cuộn chảy. Anh Hran (SN 2006) lái xe máy chở vợ là chị Đa Wi (SN 2003) và con trai nhỏ Khiêm (SN 2023) bất ngờ bị dòng nước xiết cuốn trôi. Trong khoảnh khắc sinh tử, người cha trẻ chỉ kịp ôm con, còn người vợ trẻ mãi mãi ra đi.

Sáng hôm sau, thi thể chị Đa Wi được tìm thấy cách hiện trường 1,5 km. Vụ việc đau lòng ấy không chỉ gây chấn động trong cộng đồng địa phương mà còn gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh về tình trạng qua ngầm tràn trong mùa mưa lũ – một hành vi liều lĩnh nhưng vẫn phổ biến do thiếu lựa chọn thay thế.

Ngầm tràn Mơ Nang 2 bị hư hỏng sau khi bị ngập

Chỉ vài ngày sau, tối 5/9, mưa lớn tiếp tục gây ngập sâu 1,5m tại ngầm tràn Mơ Nang 2 (xã Ia Pa, Gia Lai), cô lập hoàn toàn 341 hộ dân. Chính quyền phải lập rào chắn hai đầu, ngăn người dân vượt tràn trong đêm, đồng thời chuẩn bị lương thực và thuốc men để ứng phó với tình huống kéo dài.

Hạ tầng tạm thời, rủi ro thường trực

Ngầm tràn Mơ Nang 2 không phải lần đầu tiên bị nước lũ chia cắt. Chỉ một tuần trước đó, trận mưa kéo dài khiến công trình bị hư hỏng nặng, đoạn đường dài 38m, rộng 7m bị lũ cuốn trôi. Dù đã được khắc phục tạm bằng đá, đất và sỏi, nhưng cơn lũ tiếp theo nhanh chóng xóa sạch mọi nỗ lực.

Không riêng gì Gia Lai, tại Quảng Ngãi, ngầm tràn Đăk Ak (xã Đăk Long) cũng thường xuyên bị ngập sâu trong mùa mưa, khiến 275 hộ dân tại hai thôn Long Yên và Đăk Ôn nhiều lần rơi vào cảnh bị cô lập. Học sinh nghỉ học dài ngày, nông sản hư hỏng, người bệnh không thể đến trạm y tế – một vòng luẩn quẩn cứ thế lặp lại năm này qua năm khác.

Ngầm tràn Mơ Nang 2 bị lũ nhấn chìm, cô lập gần 350 hộ dân.

Đặc biệt, với người dân miền núi, ngầm tràn không chỉ là tuyến đường duy nhất mà còn là con đường duy nhất ra thế giới bên ngoài. Khi cánh cửa ấy bị dòng nước chặn lại, mọi hoạt động sản xuất, giáo dục, chăm sóc sức khỏe đều bị đình trệ. Mỗi trận lũ tràn về, là một lần người dân nơi đây phải đánh cược với số phận.

Theo đánh giá của giới chuyên gia, nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng nguy hiểm ở các ngầm tràn là do thiết kế lạc hậu, xây dựng đơn giản để tiết kiệm chi phí. Hầu hết các công trình này được xây dựng từ 15-20 năm trước, không có hệ thống lan can, biển cảnh báo, không đáp ứng tiêu chuẩn an toàn giao thông.

Ông Lê Tiến Mạnh, Chủ tịch UBND xã Ia Pa (Gia Lai) thừa nhận: “Chúng tôi đã nhiều lần gia cố, nhưng mọi nỗ lực chỉ như muối bỏ bể. Cứ sau mỗi đợt mưa lớn, đất đá bị cuốn trôi, người dân lại rơi vào cảnh bị cô lập. Giải pháp căn cơ là phải xây dựng cầu kiên cố thay thế.”

Tương tự, tại xã Đăk Long (Quảng Ngãi), ngầm tràn Đăk Ak đã xuống cấp nghiêm trọng sau hơn 20 năm sử dụng. Mỗi mùa thu hoạch, nông sản bị ùn ứ, học sinh không thể đến trường, sản phụ hoặc người bệnh nặng phải “chờ nước rút”. Tình trạng này không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn tổn hại đến sức khỏe và tính mạng của người dân.

Đừng để giao thông là nỗi ám ảnh trong mùa lũ

Theo ông Hà Anh Thái, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Gia Lai, tỉnh đã có kế hoạch đầu tư công trong thời gian tới để xây dựng cầu thay thế ngầm tràn Mơ Nang 2. Tuy nhiên, do ngân sách hạn hẹp và nhu cầu lớn tại nhiều địa phương, tiến độ triển khai còn chậm.

Ngầm tràn Đăk Ak bị ngập, gây chia cắt 2 thôn Đăk Ôn và Long Yên

Đây là lúc cần một chiến lược tổng thể và ưu tiên rõ ràng trong phân bổ nguồn lực hạ tầng vùng sâu, vùng xa. Việc "vá víu" tạm thời không chỉ lãng phí mà còn khiến người dân tiếp tục sống trong bất an. Một cây cầu kiên cố có thể mất hàng tỷ đồng đầu tư, nhưng cái giá phải trả cho sự chậm trễ là sinh mạng con người thì không thể định lượng bằng tiền.

Ở các vùng cao Tây Nguyên và miền Trung, ngầm tràn – vốn được xem là "công trình dân sinh" đang dần trở thành “tử huyệt giao thông” trong mùa mưa lũ. Chừng nào còn tồn tại sự tạm bợ trong hạ tầng, chừng đó người dân vẫn phải đánh đổi sự an toàn mỗi khi qua suối, vượt tràn.

Mùa mưa lũ đã gõ cửa, và nếu không có giải pháp căn cơ, nỗi ám ảnh “qua ngầm, vượt tràn” sẽ tiếp tục là bi kịch lặp lại trong các bản làng heo hút. Cần lắm những cây cầu kiên cố – không chỉ để nối những bờ suối, mà để nối đến tương lai an toàn, bền vững hơn cho người dân vùng khó.