Thanh Hoá: Cần làm rõ “xưởng thợ mộc hoạt động trái phép” trong Khu di tích Quốc gia đặc biệt Lam Kinh

Khu Di tích lịch sử Quốc gia Lam Kinh và sự quan tâm đầu tư lớn của Nhà nước

Tìm hiểu được biết, vương triều nhà Hậu Lê có Thái miếu ở Thăng Long (Hà Nội) và ở Lam Kinh (Thọ Xuân - Thanh Hóa). Thái miếu ở Lam Kinh có vai trò đặc biệt là vùng đất phát tích; đồng thời là nơi vương triều Lê đã chọn làm nơi xây cất các lăng tẩm, điện miếu thờ các vị vua và hoàng thái hậu đầu triều. Vì vậy hàng năm, các vua triều Lê trị vì tại Thăng Long, đều hành hương về Lam Kinh để tế lễ và bái yết tổ tiên.  
Năm 1962, khu di tích Lam Kinh được Bộ Văn hóa xếp hạng là di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia; Năm 2012, di tích Lam Kinh được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng là di tích Quốc gia đặc biệt. 

“Xưởng thợ mộc hoạt động trái phép” trong Khu di tích Quốc gia đặc biệt Lam Kinh.

Năm 1994, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số: 609/QĐTTg phê duyệt Dự án tổng thể Tu bổ, phục hồi, tôn tạo và phát huy giá trị Khu di tích Lam Kinh, với nhiều hạng mục công trình, gồm các khu Lăng mộ, Chính điện, các tòa Thái miếu, Nghi môn, sân Rồng, thềm Rồng, cầu Bạch, giếng cổ, sông ngọc, đền Lê Lai, khu trưng bày, khu đón tiếp.

Theo đó, trong những năm qua tỉnh Thanh Hóa đã tập trung các nguồn vốn, của cả Trung ương và địa phương để triển khai các Dự án, công trình thuộc khu Di tích. Cụ thể: vốn Chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa, do Bộ Văn hóa cấp (giai đoạn 1998 – 2015); vốn Công trình kỷ niệm 1000 năm Thăng long – Hà Nội cấp cho tỉnh Thanh Hóa năm (2009 – 2010); vốn đầu tư công trung hạn ngân sách nhà nước giai đoạn (2016 – 2020); (2021-2025) tỉnh Thanh Hóa; vốn Chương trình mục tiêu quốc gia về chấn hưng, phát triển văn hóa của Trung ương.

Theo nghị quyết HĐND tỉnh Thanh Hóa số 315/NQ-HĐND ngày 27/8/2022, khu di tích Lam Kinh, sẽ tiếp tục được đầu tư bằng vốn ngân sách Trung ương và tỉnh Thanh Hóa với số tiền gần 200 tỉ đồng để phục hồi 4 tòa Thái Miếu còn lại  (1,2,8,9); Tả vu; Hữu vu; đền thờ Bà hàng dầu và cổng vào khu di tích. 

Trong đó vốn ngân sách Trung ương cấp 130 tỉ đồng, ngân sách tỉnh Thanh Hóa 69,9 tỉ đồng. Thời gian thực hiện dự án từ năm (2022-2025).

Như vậy, kể từ năm 1994 đến nay, Khu di tích Lam Kinh đã được tỉnh Thanh Hóa tập trung đầu tư rất lớn, chủ yếu bằng nguồn ngân sách Nhà nước (của cả Trung ương và địa phương), tổng cộng giá trị lên tới hàng hàng trăm tỷ đồng. 

Xưởng mộc được “dựng lên” từ khi Dự án Phỏng dựng nhà Chính điện Lam Kinh.

Tuy nhiên, hiệu quả đầu tư đem lại thì chưa được tương xứng. Do việc Chủ đầu tư cho điều chỉnh gói thầu nhiều lần làm tăng giá; đồng thời, việc liên tục gia hạn tiến độ thi công, khiến cho khu di tích không thể phát huy giá trị theo kế hoạch đặt ra… 

Điển hình nhất là Gói thầu nhà Chính điện Lam Kinh, chỉ gồm một hạng mục là Phỏng dựng một ngôi nhà bằng gỗ Lim có kiến trúc hình chữ Đinh to hơn các nhà chữ Đinh ở di tích khác, mà kéo dài đến hơn 10 năm và đã đội giá tăng gần gấp 3 lần so với giá trị được UBND tỉnh Thanh Hóa phê duyệt ban đầu vào năm 2010. 

Giá trị hạng mục nhà Chính điện phê duyệt ban đầu là 114,884 tỷ đồng (theo Quyết định 3232/QĐ-UBND ngày 13/9/2010).

Và đến lần điều chỉnh tiếp theo vào năm 2014, thì nhà Chính điện Lam Kinh đã tăng giá lên thành 259,113 tỷ đồng (theo Quyết định 4613/QĐ-UBND ngày 23/12/2014). 

Xưởng mộc nằm trong vùng lõi khu di tích?

Thời gian vừa qua, phản ánh từ người dân và du khách cho thấy, Xưởng mộc được “dựng lên” từ khi Dự án Phỏng dựng nhà Chính điện Lam Kinh. 

Năm 2011 Tỉnh Thanh Hóa đã giao cho Công ty TNHH Anh Phát là bên cung cấp gỗ Lim Lào cho công trình thi công xây dựng nhà Chính điện, còn đơn vị thi công nhà Chính điện này là Công ty TNHH tu bổ di tích và xây dựng công trình văn hóa Thanh Hóa.

Bên trong “Xưởng thợ mộc hoạt động trái phép” trong Khu di tích Quốc gia đặc biệt Lam Kinh.

Vị trí xưởng mộc nằm đè lên nền điện Đông Trù, giữa khu vực bảo vệ I của Di tích Quốc gia đặc biệt Lam Kinh. Theo phản ánh của người dân địa phương, hàng ngày trong xưởng gỗ có công nhân làm việc suốt đêm ngày đục đẽo và trở thành tập kết gỗ thừa, vật liệu cũ, mới, giáo xây dựng…

Theo ghi nhận, tại khu vực xưởng gỗ hoạt động chỉ cách Ban quản lý khu di tích Lam Kinh chừng mấy chục bước chân. Diện tích xưởng lên tới hàng trăm m2, bốn hướng xung quanh được rào tôn xanh người bên ngoài không thể nhìn thấy cũng như đi vào phía bên trong xưởng gỗ này, bởi vì khu xưởng nằm bên trong vùng bảo vệ I của khu di tích Quốc gia đặc biệt Lam Kinh và lối đi vào xưởng là một con đường độc đạo luôn trong tình trạng cửa đóng then cài, có người bảo vệ.

Theo tìm hiểu của phóng viên, mặc dù Chính điện Lam Kinh đã được bàn giao từ năm 2022, nhưng đến nay xưởng mộc này vẫn hoạt động giữa vùng lõi của khu di tích đã được Nhà nước xếp hạng và đầu tư nhiều tỷ đồng có dấu hiệu vi phạm trong việc bảo vệ di tích của Luật Di sản, ô nhiễm môi trường, làm biến dạng cảnh quan của khu di tích. 

Ông Trần Văn H., là một người dân trên địa bàn cho biết: “Tôi là người dân địa phương được chứng kiến quá trình xây dựng hình thành khu di tích này rất vui mừng và phấn khởi nhưng Khu di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt lại là nơi tâm linh bậc nhất của tỉnh Thanh Hóa mà lại để xưởng gỗ nằm đè lên di tích, với tiếng đục đẽo, xẻ gỗ, tiếng máy cắt, máy cưa ồn ào đến vậy rồi mùi sơn quanh năm, xe cộ ra vào tấp nập bốc xếp gỗ lên xuống đã và đang làm biến dạng khu di tích làm mất mỹ quan nhưng chưa được ngăn chặn xử lý…”, ông H cho hay.

Một người dân khác trên địa bàn cho biết thêm: “Xưởng gỗ đã đi vào hoạt động từ hơn chục năm nay. Ban đầu lấy việc thi công nhà Chinh điện để làm xưởng (khoảng 4 năm) sau đó việc thi công kéo dài đến gần 12 năm mới xong Chính điện. Đến năm 2022 thì Chính điện Lam Kinh đã được bàn giao đưa vào hoạt động đến nay hơn 3 năm rồi mà xưởng gỗ này vẫn hoạt động chở gỗ từ nơi khác về cho thợ đục, đục xong lại chở đi nơi khác chứ không có hoạt động gì trùng tu hay sửa chữa ở khu tích này cả…”.

Xưởng gỗ đang hoạt động trong vùng lõi của Khu di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Lam Kinh.

Liên quan đến sự việc, lãnh đạo Ban Quản lý Khu di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Lam Kinh xác nhận, có việc xưởng gỗ hoạt động và cho biết: “Đúng là có xưởng gỗ đang hoạt động trong vùng lõi của Khu di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Lam Kinh nhưng nó để phục vụ việc trùng tu, tôn tạo khu di tích này. 

Hơn nữa, theo thẩm quyền thì anh em phóng viên nên liên hệ với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thanh Hoá để nắm thêm thông tin vì Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch là chủ đầu tư. Phía Ban chỉ là đơn vị quản lý khu di tích nên không được phát ngôn...”

Trước thực trạng xưởng gỗ hoạt động trong vùng lõi Khu di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Lam Kinh suốt một thời gian dài, đã gây mất mỹ quan, gây ô nhiễm môi trường, tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ rất cao, ảnh hưởng nghiêm trọng và trực tiếp đến khu vực tâm linh. 

Vì vậy, UBND tỉnh Thanh Hoá cần sớm chỉ đạo các cơ quan chức năng nhanh chóng vào cuộc xử lý nghiêm tình trạng trên, nhằm hoàn trả lại sự trang nghiêm, thanh tịnh cần thiết của nơi thờ cúng, tri ân các vị Vua và Hoàng hậu triều Lê ở Khu di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Lam Kinh.