Tái diễn có hệ thống và những phản ứng lệch hướng
Những ngày gần đây, một vụ tai nạn liên hoàn liên quan đến xe tải chở mía tại Khánh Hòa một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về tình trạng xe có dấu hiệu quá tải hoạt động trên các tuyến quốc lộ, tỉnh lộ và đường nông thôn. Trước đó, thực tế vấn đề xe có dấu hiệu quá tải, quá khổ tương tự đã liên tục được ghi nhận tại Gia Lai, Đắk Lắk và khu vực Phú Yên, đặc biệt trên các tuyến kết nối tới các nhà máy mía đường như Đồng Bò, An Khê, 333, Cam Ranh, Ninh Hòa.
Vụ tai nạn diễn ra gần đây nhất do xe chở mía gây ra tại Khánh Hoà làm hai người bị thương. Ảnh: Nguyễn Thoan
Xe chở mía lưu thông trên đường với thùng xe có dấu hiệu quá khổ quy định. Ảnh: PV tổng hợp
Những phản ánh này nhiều lần được đăng tải trên banduong.vn, được nhiều page facebook chia sẻ dẫn nguồn. Tuy nhiên, thay vì tập trung vào bản chất vấn đề, một bộ phận dư luận lại lựa chọn công kích gay gắt người đưa tin, phản ánh, thậm chí quy chụp động cơ.
Trích dẫn công kích người phản ánh bằng ngôn ngữ thiếu chuẩn mực. Ảnh: chụp màn hình từ diễn đàn giaothong 24h
Trong môi trường chính sách, khi dữ kiện không được phản biện bằng lập luận khoa học mà bị thay thế bằng phản ứng cảm tính, đó thường là dấu hiệu cho thấy vấn đề đã chạm tới những lợi ích cụ thể. Song song với đó, một số phản ứng từ các nhóm lợi ích liên quan, việc sử dụng các lập luận mang tính quy chụp, hoặc viện dẫn hoàn cảnh để phủ nhận các dữ kiện kỹ thuật, không góp phần làm rõ vấn đề mà còn làm sai lệch trọng tâm thảo luận.
Chi phí thật không nằm trên chuyến xe
Câu hỏi cần đặt ra là vì sao doanh nghiệp vận tải vẫn cố ý chở. Câu trả lời nằm ở một phép tính đơn giản. Khi chi phí vận chuyển tính theo chuyến, tăng tải trọng giúp giảm chi phí đơn vị, trong khi rủi ro bị xử lý chưa đủ lớn. Nhưng khi một xe quá tải lăn bánh, đó không phải là quyết định đơn lẻ của tài xế, mà là kết quả của cả chuỗi từ khâu bốc xếp đến tiêu thụ, bao gồm cả vai trò của các nhà máy. Đặt trong chuỗi giá trị mía đường, hoạt động vận tải không vận hành độc lập mà chịu ảnh hưởng trực tiếp từ phía thu mua. Các nhà máy như Đồng Bò, An Khê, 333, Cam Ranh, Ninh Hòa thông qua lịch ép mía, tiến độ tiếp nhận và cơ chế thanh toán, đóng vai trò định hình nhu cầu và nhịp độ vận chuyển. Theo phản ánh từ người dân và một số hộ trồng mía, trong một số trường hợp, cơ chế thu mua có thể tạo ra áp lực về giá. Khi giá thu mua ở mức thấp, lợi nhuận bị thu hẹp, áp lực giảm chi phí ở các khâu sau đặc biệt là vận tải có xu hướng gia tăng. Trong bối cảnh đó, việc gia tăng tải trọng trở thành một cách thức để bù đắp chi phí.
Những chuyến xe mía được chất cao như rơm rạ. Ảnh: PV tổng hợp
Trong phép tính khoa học giao thông, mức độ hư hỏng mặt đường tăng theo quy luật lũy thừa bậc bốn tải trọng. Điều này đồng nghĩa với việc chỉ một tỷ lệ nhỏ xe quá tải cũng có thể gây ra phần lớn thiệt hại cho kết cấu hạ tầng. Khi hiện tượng này diễn ra trên diện rộng tại Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa và đặc biệt tại khu vực Cam Ranh, Phú Yên cũ, chi phí duy tu không còn là khoản chi bình thường, mà trở thành gánh nặng bị đẩy sang ngân sách nhà nước.
Các tuyến đường giao thông nông thôn bị tàn phá. Ảnh: PV tổng hợp
Điểm cốt lõi nằm ở chỗ, việc chở quá tải giúp giảm chi phí trên từng chuyến xe, nhưng chi phí thực không biến mất. Nó được chuyển dịch sang xã hội dưới dạng chi phí sửa chữa đường sá, rủi ro tai nạn và suy giảm tuổi thọ công trình. Nói cách khác, lợi ích được giữ lại cục bộ, còn chi phí được phân tán cho toàn xã hội. Vì vậy, lập luận cho rằng mía mất mùa, giá thấp nên buộc phải chở quá tải không đứng vững về mặt khoa học. Khó khăn kinh tế là có thật, nhưng không thể trở thành cơ sở để chuyển chi phí sang ngân sách công. Điều đáng nói hơn, trong quá trình ghi nhận tổng hợp, banduong.vn còn ghi nhận được nhiều xe mía có gắn nhãn là “xe nội bộ” tại địa phận Ninh Hoà, Khánh Hoà. Nội bộ trên nhãn xe liệu có phải là “dấu hiệu nhận diện” của mắt xích trong chuỗi một nhóm lợi ích hay không thì điều đó cần những câu trả lời thoả đáng.
Xe gắn nhãn “ xe nội bộ” được ghi nhận tại Ninh Hoà, Khánh Hoà. Ảnh: Nguyễn Thoan.
Câu chuyện xe quá tải chở mía không phải là hệ quả tất yếu của mùa vụ, mà là kết quả của những lựa chọn có chủ đích trong chuỗi vận tải. Khi lựa chọn đó mang lại lợi ích cho một nhóm nhưng chi phí lại do toàn xã hội gánh chịu, thì việc thiết lập lại kỷ luật là điều không thể né tránh. Một hệ thống giao thông bền vững đòi hỏi không chỉ sự đồng cảm, mà còn cần nguyên tắc và trách nhiệm rõ ràng. Trong bối cảnh ngân sách còn phải dành nguồn lực cho nhiều công trình giao thông trọng điểm và thiết yếu, việc tiếp tục bù đắp cho những hư hỏng có thể phòng tránh được đặt ra một câu hỏi lớn về hiệu quả và trách nhiệm.
Bạn đường sẽ tiếp tục phản ánh vấn đề này qua video clip trên mục Multimedia tới bạn đọc.
.png)
