Theo Quy trình thông quan tập trung ban hành kèm Quyết định số 702/QĐ-CHQ ngày 06/5/2026, mô hình được triển khai tại Đội Thông quan thuộc Chi cục Hải quan khu vực III và chính thức áp dụng từ ngày 1/6/2026.
Khác với mô hình truyền thống – nơi nhiều khâu nghiệp vụ được xử lý phân tán tại từng đơn vị cửa khẩu – mô hình mới tập trung hóa hoạt động kiểm tra hồ sơ, xử lý nghiệp vụ và điều phối quy trình thông quan theo cơ chế thống nhất.
Toàn bộ quy trình được thiết kế theo nguyên tắc “xuôi chiều”, gồm 5 bước liên hoàn: Tiếp nhận, đăng ký và phân luồng tờ khai; Kiểm tra hồ sơ; kiểm tra thực tế hàng hóa; kiểm tra hoàn thành
Trụ sở chính của Đội thông quan tập trung đầu tiên trên toàn quốc.
Trong mô hình mới, Đội Thông quan giữ vai trò trung tâm xử lý hồ sơ đối với các tờ khai luồng vàng và tham gia kiểm tra hồ sơ luồng đỏ; trong khi Hải quan cửa khẩu tập trung vào nhiệm vụ kiểm tra thực tế hàng hóa, lấy mẫu, giám định và xử lý các nội dung phát sinh tại hiện trường. Đối với luồng xanh, hệ thống tự động xử lý và chuyển thẳng sang bước kiểm tra nghĩa vụ thuế mà không cần kiểm tra hồ sơ giấy. Với luồng vàng và luồng đỏ, việc phân công công chức kiểm tra được thực hiện trực tiếp trên hệ thống điện tử, bảo đảm tính minh bạch, công khai và kiểm soát trách nhiệm xử lý. Đặc biệt, các nội dung nghiệp vụ như: tham vấn trị giá; kiểm tra xuất xứ; xử lý miễn giảm thuế; trừ lùi giấy phép; giải phóng hàng; xử lý vi phạm hành chính đều được quy định rõ thẩm quyền theo từng đơn vị, từng luồng tờ khai.
Chi cục Hải quan khu vực III tích cực tuyên truyền, phổ biến mô hình Thông quan tập trung đến cộng đồng doanh nghiệp.
Theo tài liệu tập huấn doanh nghiệp của Chi cục Hải quan khu vực III, số hóa chứng từ hải quan là quá trình chuyển đổi toàn bộ hồ sơ giấy sang dữ liệu điện tử có cấu trúc để hệ thống máy tính có thể tiếp nhận, lưu trữ, đối chiếu và xử lý tự động. Điểm khác biệt quan trọng là số hóa hiện nay không còn dừng ở việc scan tài liệu thành file PDF, mà hướng tới việc bóc tách từng trường dữ liệu riêng biệt như: mã HS; tên hàng; trị giá; vận đơn; xuất xứ; số lượng hàng hóa. Nhờ đó, hệ thống có thể tự động kiểm tra logic dữ liệu, đối chiếu chéo giữa các chứng từ và cảnh báo sai lệch ngay trong quá trình khai báo.
Hiện cơ quan hải quan đã triển khai số hóa 42 loại chứng từ khác nhau phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu. Đồng thời, các phần mềm khai báo thế hệ mới cũng tích hợp công nghệ AI/OCR cho phép tự động đọc invoice, packing list, vận đơn hoặc C/O để trích xuất dữ liệu và điền vào tờ khai điện tử.
Quy trình số hóa phía doanh nghiệp được chuẩn hóa theo 6 bước, từ thu thập chứng từ, chuyển đổi điện tử, kiểm tra dữ liệu, đối chiếu hồ sơ, ký số đến lưu trữ điện tử toàn trình.
Việc đồng bộ dữ liệu trên môi trường số không chỉ tạo điều kiện cho xử lý thông quan nhanh hơn mà còn nâng cao khả năng quản lý rủi ro, hậu kiểm và giám sát thời gian thực.
Tác động rõ nét nhất của mô hình thông quan tập trung và số hóa chứng từ chính là sự thay đổi trong trải nghiệm của doanh nghiệp.
Theo đánh giá của các doanh nghiệp, thời gian chuẩn bị hồ sơ trước đây có thể kéo dài từ 2–4 giờ do phải in ấn, photo, ký đóng dấu nhiều bộ chứng từ, thì nay chỉ còn khoảng 15–30 phút nhờ upload dữ liệu điện tử và ký số trực tuyến.
Doanh nghiệp cũng có thể: nộp bổ sung hồ sơ trực tuyến mọi lúc; theo dõi trạng thái xử lý tờ khai theo thời gian thực; đăng ký kiểm hóa, lấy mẫu trên hệ thống; giảm đáng kể thời gian đi lại và chờ đợi tại cửa khẩu. Đặc biệt, việc lưu trữ dữ liệu điện tử giúp doanh nghiệp dễ dàng tra cứu hồ sơ cũ, phục vụ hậu kiểm, kiểm toán hoặc đối chiếu thương mại mà không còn phụ thuộc vào kho lưu trữ giấy truyền thống.
Việc tiên phong triển khai mô hình thông quan tập trung cho thấy quyết tâm mạnh mẽ của Hải quan khu vực III trong tiến trình hiện đại hóa quản lý hải quan theo định hướng Hải quan số – Hải quan thông minh.
Trong bối cảnh kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 930 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm trước, áp lực xử lý hồ sơ ngày càng lớn, yêu cầu đặt ra không chỉ là xử lý nhanh hơn mà còn phải minh bạch hơn, chính xác hơn và thông minh hơn.
Thông quan tập trung, kết hợp với dữ liệu số hóa và công nghệ AI/OCR, đang từng bước hình thành hệ sinh thái hải quan điện tử hiện đại – nơi dữ liệu được kết nối xuyên suốt, quy trình được tự động hóa và hoạt động quản lý chuyển dần từ xử lý thủ công sang điều hành bằng dữ liệu.
Có thể khẳng định, mô hình tiên phong tại Hải Phòng không chỉ là một cải cách nghiệp vụ đơn thuần, mà còn là dấu mốc quan trọng trong hành trình xây dựng nền hải quan hiện đại, chuyên nghiệp và hội nhập quốc tế của Việt Nam.
Để triển khai mô hình mới, Chi cục Hải quan khu vực III đã thường xuyên tổ chức các buổi tập huấn, hướng dẫn cho các cán bộ, công chức và cộng đồng doanh nghiệp trước khi triển khai nhằm chuẩn bị tốt nhất cơ sở vật chất, hạ tầng, nhân lực và các yếu tố then chốt giảm thiểu các rủi ro tắc nghẽn ảnh hưởng đến quá trình xuất – nhập khẩu hàng hóa của doanh nghiệp.
Toàn cảnh Hội nghị gặp gỡ đối thoại doanh nghiệp 2026.
Tại buổi đối thoại giữa Hải Quan – Doanh nghiệp vừa được tổ chức mới đây, bên cạnh sự đồng thuận và kỳ vọng vào sự thành công của Đội thông quan tập trung, ghi nhận sự đóng góp quý giá của ngành hải quan trong việc hỗ trợ doanh nghiệp trong thời gian qua; nhiều doanh nghiệp vẫn còn băn khoăn về các vấn đề về số hóa chứng từ làm gia tăng thêm công đoạn chuẩn bị hồ sơ; các bước triển khai khi sử dụng công nghệ AI gia tăng nguy cơ rò rỉ thông tin bảo mật của doanh nghiệp cũng như phát sinh thêm chi phí mua bản quyền; chi phí vận hành; cơ sở pháp lý để việc chuẩn hóa dữ liệu số hóa và công nghệ AI/OCR chưa thực sự rõ ràng nên chưa phân định được vai trò trách nhiệm nếu có sai sót xảy ra…Các vấn đề về giấy phép con, giấy phép kiểm tra chuyên ngành cũng được các đại biểu đặc biệt là đại diện cho Hiệp Hội Vận tải Hải Phòng đưa ra thảo luận; chính quy trình chậm chạp của các giấy phép con, giấy phép kiểm tra chuyên nghành đang làm cho quá trình thông quan bị ảnh hưởng và liệu với mô hình thông quan tập trung tới đây đi vào thực tiễn vấn đề này có được cải thiện hoặc phối hợp giải quyết như thế nào? Tránh việc ngành hải quan đang nỗ lực tích cực giải phóng hàng cho doanh nghiệp nhưng lại bị vướng, rào cản từ các giấy phép con, các giấy phép kiểm tra chuyên nghành khác của các bộ, ngành có liên quan…
.jpg)
.jpg)
.jpg)