Đền Nhà Ông - Di tích lịch sử cấp tỉnh

Ông Nguyễn Viết Trường Gđ sở VHTT và DL trao Bằng xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp tỉnh Đền Nhà Ông đến chính quyền và nhân dân xã Hương Sơn

( Ảnh rước bằng xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hoá về Đền Nhà Ông).

Đến dự có ông Nguyễn Viết Trường Giám đốc Sở Văn hóa - thể thao và du lịch Tỉnh, ông Đậu Khoa Toàn giám đốc bảo tàng, ông Võ Đình Thi  phòng quản lý VH Di sản ,Ông Nguyễn Trí Sơn Chủ tịch Hội khoa học lịch sử Hà tĩnh.

Về Phía xã  Hương Sơn có sự tham dự: Ông  Lương Quốc Tuấn bí thư Đảng ủy kiêm chủ tịch HĐND, ông Hồ Thái Sơn PBT Chủ tịch UBND, cùng các ông bà lãnh đạo các đoàn thể, phòng ban nghiệp vụ cùng đông đủ nhân dân  trong xã.  Ông Đào Thế Quang Tộc trưởng Họ ĐÀO, lãnh đạo các xã lân cận, các dòng  họ  Nguyễn, Phạm, Trần… đặc biệt có gần 90 người gia tộc họ Nguyễn - Đào ở Thanh Oai Hà Nội cùng về tham dự. Một số phóng viên báo đài cũng về tham dự và đưa tin.

Ảnh hậu cung Đền Nhà Ông.

Đền Nhà Ông – còn gọi là Uy Liệt linh từ – toạ lạc trên vùng đất Thịnh Bằng, xã Hương Sơn ngày nay. Đền được xây dựng vào cuối thế kỷ XVII để thờ Tấn Quận công Đào Quang Huy – một vị tướng tài ba, có công lớn trong việc bảo vệ bờ cõi quốc gia, đồng thời gắn bó sâu nặng với vùng đất Hương Sơn.

Ông là con trai trưởng của Đương Quận công Đại vương Đào Quang Nhiêu, danh tướng trấn thủ Nghệ An, kiêm châu Bố Chính. Ngay từ thuở thiếu niên, Đào Quang Huy đã theo cha chinh chiến, lập nhiều chiến công vang dội trên các chiến trường Nam Đàn, Thạch Hà, Hương Sơn… Ông từng được phong tước Tấn Quận công, Thượng tướng quân, Đề đốc Tứ vệ quân vụ sự, được vua ban quốc tính họ Trịnh với tên Trịnh Kỳ, và trở thành phò mã khi kết duyên cùng Quận chúa Trịnh Thị Ngọc Lỗ.

Trong những năm tháng đầy biến động của lịch sử, khi thời cuộc đổi thay, Tấn Quận công đã cùng gia quyến và nghĩa sĩ thân tín chọn vùng đất Hữu Bằng – vùng đất nay gồm 5 thôn: Thịnh Bằng, Trung Bằng, Thanh Bằng, Phúc Bằng, Kim Bằng của xã Hương Sơn – làm nơi lập nghiệp. Từ năm 1673, ông cùng nhân dân khai khẩn đất hoang, lập làng, dựng xóm, biến một vùng đất sình lầy, hoang vu thành những cánh đồng trù phú, xóm làng đông vui. Ông không chỉ là một võ tướng xuất chúng, mà còn là người khai cơ, dựng nghiệp cho cộng đồng dân cư Sơn Bằng, để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử và tâm thức nhân dân Hương Sơn.

Năm 1695, ông qua đời. Qua nhiều triều đại, ông được các vua Lê, vua Nguyễn nhiều lần sắc phong với các mỹ tự như: “Uy Liệt tôn thần” “Hách trạc linh thông”... Ghi nhớ công lao to lớn, Nhân dân Hữu Bằng xưa đã lập đền thờ, tôn ông làm Thành hoàng xã Hữu Bằng – vùng đất nay gồm 5 thôn: Thịnh Bằng, Trung Bằng, Thanh Bằng, Phúc Bằng, Kim Bằng của xã Hương Sơn – với duệ hiệu tối linh thiêng cao quý: “Thượng, Thượng, Thượng, Thượng đẳng tối linh tôn thần”.

Bên cạnh đó, Đền Nhà Ông còn phối thờ Đào Linh Công, vị thần hiển linh được vua ba lần xuống chiếu sắc phong. Thuở nhỏ ông có tên là Đào Tạc, một thần đồng học giỏi nức vùng Hương Sơn, đỗ đạt giải Nguyên – tức đỗ đầu Hương Cống. Ông mất sớm, Nhân dân tôn lập đền thờ ông là Thành hoàng làng Yên Nghĩa – vùng đất nay gồm 3 thôn: Thịnh Bằng, Thanh Bằng, Trung Bằng - với duệ hiệu tối linh thiêng cao quý: “Thượng, Thượng, Thượng đẳng tối linh tôn thần”.

Trải qua hơn 300 năm, Đền Nhà Ông không chỉ là nơi thờ tự linh thiêng, mà còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của nhân dân Sơn Bằng xưa và các vùng lân cận. Những lễ hội, nghi thức cúng tế tại đền – từ rằm tháng Giêng, rằm tháng Bảy cho đến ngày kỵ Thành hoàng và lễ Tế Binh – đều trở thành dịp cố kết cộng đồng, giáo dục con cháu đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, khơi dậy lòng tự hào, niềm tin và tình đoàn kết.

Đặc biệt người dân nơi đây gần như” tục lệ”  trước khi thực hiện các công to việc lớn đều đến dâng hương kính cáo lên Đền Nhà Ông .

ĐỀN NHÀ ÔNG  không chỉ là nơi thờ phụng hai vị thành hoàng làng với ngôi vị tối cao “Thượng đẳng thần”, mà còn lưu giữ nhiều giá trị kiến trúc, nghệ thuật đặc sắc. Ngôi Hạ điện do Thượng thư Đào Hữu Ích hưng công năm 1897, với nghệ thuật chạm khắc tinh xảo “long – phụng – tứ linh – tứ quý”, là một minh chứng tiêu biểu cho bàn tay tài hoa của thợ mộc Hương Sơn. Chính nơi đây, lịch sử, văn hóa và nghệ thuật đã hòa quyện, kết tinh thành một di sản quý báu của quê hương.

Di sản  tâm linh và văn hóa ĐỀN NHÀ ÔNG của mảnh đất Hữu Bằng, xã Hương Sơn - nơi hiếm hoi cùng thờ hai vị Thành hoàng đều được triều đình phong tôn Thượng đẳng thần – bậc cao nhất trong hệ thống thần linh Việt Nam.

Đền Nhà Ông được UBND tỉnh Hà Tĩnh ban hành quyết định xếp hạng là Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp tỉnh không chỉ là sự tôn vinh công lao của các bậc tiền nhân, mà còn là niềm tự hào của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Hương Sơn. Đây cũng là lời nhắc nhở các thế hệ hôm nay và mai sau hãy có trách nhiệm gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị di tích, để Đền Nhà Ông trở thành điểm đến văn hóa – tâm linh, là nơi giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ.

Ảnh toàn cảnh Đền Nhà Ông chụp từ trên cao.

(Một số ảnh đạo sắc phong lưu giữ trong Đền Nhà Ông ).

Đặc biệt, cả hai Thành hoàng đã trải qua nhiều triều đại, nhận tổng cộng 8 đạo sắc phong với mỹ tự cao quý, đều được tôn làm Thượng đẳng thần – vinh dự mà rất ít làng quê ở Việt Nam đạt được.

Đền Nhà Ông không chỉ là chốn linh thiêng, mà còn là một “bảo tàng sống” của nghệ thuật kiến trúc dân gian. Trung điện cổ từ thời vua Thành Thái nổi bật với những bức chạm khắc tinh xảo: tứ linh, tứ quý, cá chép hóa rồng. Trong đó, đặc biệt nhất là hai tác phẩm “Quần phượng kính văn” và “Lưỡng long chầu nguyệt”, được một số nhà nghiên cứu đánh giá có giá trị sánh tầm bảo vật quốc gia .

Trong lần phục dựng gần đây, đền còn được bổ sung Hương án phong cách triều Lê do nghệ nhân Sơn Đồng chế tác, cùng nhiều giá văn cổ phục dựng nguyên bản từ hiện vật thế kỷ XVII. Những chi tiết ấy đã nâng tầm giá trị di tích, vừa giữ trọn tinh hoa truyền thống vừa trao truyền cho hậu thế .

Phát biểu tại buổi lễ, ông Nguyễn Viết Trường – Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Tĩnh khẳng định: “Sau khi được công nhận là Di tích Lịch sử - Văn hóa, Đền Nhà Ông không còn chỉ của dòng họ Đào, mà đã trở thành tài sản chung của nhân dân và chính quyền địa phương – một địa chỉ đỏ để giáo dục truyền thống, khơi dậy tinh thần đoàn kết cộng đồng.

Ông đề nghị, nơi đây là vùng đất địa linh  nhân kiệt, có nguồn năng lượng cao, có  sông nước hiền hòa ,nhiều cây xanh cổ thụ,  đã sản sinh ra nhiều nhân tài, nhiều Giáo sư tiến sỹ. Chính quyền  địa phương  và nhân dân xã Hương sơn và con cháu Họ Đào nên nghiên cứu xây dựng cây cầu bắc qua Bàu Bạc, nối giữa Đền Nhà Ông và Đền Nhà Bà, để phát huy nhu cầu tham quan tín ngưỡng của Nhân dân và du khách” .

( Ảnh Ông Đào Thanh Anh phát biểu, chia sẻ thông tin.)

Đại diện nhân dân xã Hương Sơn, ông Đào Thanh Anh xúc động chia sẻ: “Chúng tôi xin hứa sẽ tiếp tục gìn giữ, phát huy giá trị của di tích để nơi đây trở thành điểm đến văn hóa – tâm linh không thể thiếu khi về với Hương Sơn”. Nếu chính quyền  địa phương quyết tâm thực hiện bắc cầu nối ĐỀN NHÀ ÔNG và ĐỀN NHÀ BÀ thì ông  sẽ cùng  chính quyền địa phương, nhân dân xã nhà và các nhà hảo tâm chung tay góp sức cho quê hương.