Có nên cấm xe khách vào làn ngoài cao tốc ?

Lo ngại ùn tắc nếu áp dụng cứng nhắc
Những ngày qua, dư luận quan tâm đặc biệt đến đề xuất của Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an) về việc thí điểm cấm xe khách và xe tải lưu thông ở làn ngoài cùng sát dải phân cách trên cao tốc Hà Nội – Hải Phòng và Pháp Vân – Cầu Giẽ. Đề xuất được đưa ra sau khi thống kê cho thấy xe tải và xe khách chỉ chiếm khoảng 2–3% tổng phương tiện, nhưng lại liên quan tới gần 37% số vụ tai nạn giao thông trên cao tốc.
Tuy nhiên, bên cạnh nhiều ý kiến ủng hộ, không ít chuyên gia và doanh nghiệp vận tải bày tỏ sự lo ngại, cho rằng việc cấm tuyệt đối xe khách vào làn ngoài có thể dẫn đến ùn tắc, giảm hiệu quả khai thác cao tốc và đi ngược lại chủ trương phát triển vận tải hành khách công cộng.
 

Xe khách hiện đại: tốc độ và an toàn tương đương xe con
Theo phản ánh của nhiều doanh nghiệp vận tải, phần lớn xe khách hiện nay là dòng xe đời mới, được trang bị hệ thống phanh ABS, cân bằng điện tử, cảnh báo lệch làn, camera giám sát… đáp ứng tiêu chuẩn an toàn không kém xe con.
Anh Nguyễn Văn T., một tài xế tuyến Hải Phòng – Hà Nội, chia sẻ:
“Xe khách 29 – 45 chỗ hoàn toàn có thể duy trì tốc độ 100–120 km/h ổn định. Nếu bị dồn vào làn giữa, mật độ phương tiện sẽ tăng, trong khi làn ngoài lại thưa thớt.”

Xe khách thường xuyên sử dụng làn đường bên trái trên cao tốc Hà Nội - Hải Phòng
 

Ông Nguyễn Văn Quyền, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô VN, cho rằng: “Tốc độ lưu thông đã được tính toán dựa theo thiết kế của từng tuyến cao tốc, nên áp dụng bình đẳng cho mọi phương tiện thay vì có sự phân biệt với xe tải hay xe khách. Chưa kể, nhiều xe kinh doanh vận tải tranh thủ chạy vào ban đêm hoặc rạng sáng, nhằm phù hợp với tính chất công việc, tranh thủ đường vắng, rút ngắn thời gian di chuyển… Khung giờ này mật độ phương tiện ít, xe tải, xe khách muốn đi tốc độ cao nhưng lại bị cấm lưu thông ở làn 1 sẽ dẫn tới lãng phí. Ông Quyền kiến nghị thay vì cấm tuyệt đối và phân luồng lại theo tốc độ, phân biệt xe khách hoặc xe tải thì nên áp dụng và chế tài thật nghiêm đối với các trường hợp đi tốc độ thấp mà cố tình bám làn tốc độ cao, vi phạm nguyên tắc đã được quy định trong luật”

Đề xuất cấm xe khách vào làn ngoài trên cao tốc hướng đến mục tiêu giảm tai nạn. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia và doanh nghiệp, việc áp dụng cứng nhắc có thể gây ùn tắc, “khóa làn” và giảm hiệu quả khai thác cao tốc.
Ông Khúc Hữu Thanh Hải, Phó Chủ tịch Hiệp hội vận tải Hải Phòng, cũng cho rằng:
“Hiện nay, cao tốc Hải phòng – Hà Nội được thiết kế 2 làn đường chạy tốc độ tối đa 120km/h, nếu hạn chế tốc độ ở làn 2 xuống 100km/h (hiện nay đang cho phép các phương tiện chạy tốc độ tối đa 120km/h ở hai làn đường làn 1 và làn 2) thì sẽ có thể gây ùn tắc, “khoá làn” và giảm hiệu quả khai thác cao tốc ảnh hưởng rất lớn đến các phương tiện tham gia giao thông trên cao tốc. Nếu bị cấm làn ngoài, xe khách sẽ buộc phải chen vào làn giữa vốn đã đông. Điều này không những giảm hiệu quả lưu thông mà còn làm tăng nguy cơ va chạm khi xe con liên tục vượt trái. Nếu một xe ô tô giữ đúng tốc độ 100 km/h ở làn ngoài (giới hạn tối đa 120 km/h), trong khi làn giữa cũng chỉ cho phép 100 km/h, sẽ tạo tình trạng ‘khóa làn’. Lúc này, xe con  ở làn 2 muốn vượt cũng khó, dễ gây ùn tắc và xung đột giao thông.
Do đó, cần áp dụng giải pháp công nghệ: lắp camera giám sát, xử lý phạt nguội các trường không chỉ riêng gì xe khách mà các loại phương tiện chạy dưới tốc độ cho phép không đúng làn đường, chạy chậm, lấn làn. Như vậy mới giải quyết được tận gốc vấn đề, thay vì hạn chế quyền lưu thông hợp pháp của phương tiện. Việc quan trọng không phải là “cấm” mà cần phải tuyên truyền rồi xử lý nghiêm những phương tiện vi phạm về tốc độ tối thiểu hoặc chuyển làn gây nguy hiểm cho các phương tiện khác, trên thực tế hiện nay nhiều lái xe chuyển làn nhưng lại chạy với tốc độ thấp hơn tốc độ tối thiều nên đã xảy ra tai nạn. Như vậy, tai nạn chủ yếu xuất phát từ ý thức và kỹ năng điều khiển phương tiện, chứ không đơn thuần vì loại xe. Vì vậy, giải pháp căn cơ vẫn là tăng cường giám sát, xử phạt và đào tạo lái xe, kết hợp với truyền thông nâng cao ý thức an toàn giao thông”

Xe khách vượt xe con trên cao tốc Hải phòng - Hà Nội

Xe khách vượt xe con chỉ với tốc độ khoảng 100km/h 

Thay vì cấm tuyệt đối, cần có giải pháp linh hoạt hơn:
- Chỉ áp dụng với xe khách cỡ lớn như xe Buýt hoặc những xe khách có niên hạn sử dụng trên 15 năm hoặc được thiết kế chạy dưới 90 km/h
- Áp dụng theo khung giờ cao điểm, không cấm 24/24.
- Tăng cường giám sát tốc độ và khoảng cách bằng công nghệ và xử phạt nguội.

Như vậy, vừa đảm bảo an toàn giao thông, vừa tránh ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động vận tải hành khách – lĩnh vực đang được khuyến khích để giảm tải xe cá nhân và phát triển giao thông xanh.