Kịch bản nào cho ô tô điện tương lai?

Sân chơi ngành xe điện còn nguyên dư địa

Trong năm 2022, thị trường xe điện Việt sôi động. Đây là năm bước ngoặt của xe điện Việt Nam khi nhiều hãng xe liên tục đổ bộ, tạo thêm cơ hội cho người tiêu dùng trong nước dần tiếp xúc với xe điện. Với những chính sách cởi mở hơn, Việt Nam đang trở nên hấp dẫn với các hãng sản xuất xe điện. Nhiều hãng xe hàng đầu thế giới đã liên tục giới thiệu một số sản phẩm xe điện dự kiến ra mắt Việt Nam ngay trong năm 2022.

Cụ thể, Việt Nam cam kết tại COP26 và ban hành một loạt chính sách ưu đãi cho xe điện mới được ban hành trong những ngày đầu năm 2022. Chính phủ đưa ra các chính sách ưu đãi cho xe điện mới đã đưa mức thu lệ phí trước bạ của xe ô tô điện chạy pin về mức 0% trong vòng 3 năm, kể từ 1/3. Trong 2 năm tiếp theo, mức thu lệ phí trước bạ chỉ bằng 50% xe xăng có cùng số chỗ ngồi. Mức thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xe ô tô điện chạy pin cũng giảm chỉ còn 1 - 3%, có hiệu lực từ tháng 3/2022 đến hết tháng 2/2027.

Hiện tại ở Việt Nam, Vinfast có 40 nghìn cổng sạc đã được xây dựng trên khắp đất nước trong năm 2021. Trong đó, 2000 trạm sạc VinFast được đặt tại những địa điểm thuận tiện cho người dùng như bãi đỗ xe; trung tâm thương mại; các tòa nhà văn phòng, chung cư; dọc đường cao tốc, quốc lộ và các trạm xăng. VinFast phủ sóng các trụ sạc trên toàn quốc nhằm thể hiện đang quan tâm phát triển hệ sinh thái phục vụ xe điện cho các khách hàng của mình, giúp gia tăng doanh số bán xe chứ không phải tập trung vào kinh doanh năng lượng.

Các hãng khác mới xuất hiện ở Việt Nam hiện còn chưa có hệ thống trạm sạc hoặc lộ trình phát triển cụ thể. Như Porsche hiện mới có 2 điểm, 4 trụ sạc. Các hãng khác còn lại vẫn chưa triển khai. Khi cơ sở vật chất đủ đáp ứng nhu cầu thì hãng xe Việt có lẽ sẽ mở cho các hãng xe khác sạc chung. 

Nói đến hạ tầng cho xe điện, Theo TS Nguyễn Đức Tuyên (Đại học Bách khoa), hiện ngoài 200 trạm sạc của Vinfast thì Việt Nam hầu như chưa có hạ tầng cho phát triển xe điện; các tiêu chuẩn của Việt Nam về phát triển loại hình phương tiện này cũng chưa có và chưa thống nhất.

Để có cơ sở thúc đẩy sự phát triển xe điện ở Việt Nam, ông Tuyên cho biết, cần hoàn thiện các tiêu chuẩn kỹ thuật, như yêu cầu kỹ thuật và an toàn điện với hệ thống sạc nhanh, thay thế pin và ắc quy... Đồng thời, tối ưu hoá các trạm sạc và vị trí sạc pin bằng việc sử dụng các nguồn điện sạch, năng lượng tái tạo, quản lý cân bằng công suất lưới.

Bên cạnh đó cần có những chính sách hỗ trợ trực tiếp vào giá mua xe, thuế, chi phí sạc, lắp đặt trạm sạc tại nhà; đánh thuế vào phát thải cao. Thậm chí, cần có khu vực vận hành riêng cho xe điện, giống như cho xe BRT hiện nay.

Về vấn đề “sạc chung”, Vinfast đang biết tận dụng ưu thế sân nhà và cũng đưa ra quan điểm rất rõ ràng đó là, chỉ người dùng xe VinFast mới được phép sạc tại trạm sạc của VinFast. Điều này đồng nghĩa với các mẫu xe điện của thương hiệu khác chỉ có thể sạc tại nhà. Đây là một trong những điểm khiến người tiêu dùng Việt khó tránh khỏi tâm lý e ngại khi cân nhắc mua một mẫu xe điện của hãng khác.

Ưu thế về trạm sạc cũng chưa thể khiến Vinfast thực sự “yên tâm” thống lĩnh thị trường Việt khi còn có những dòng xe điện khác của Trung Quốc nhiều khả năng sẽ nhập về Việt Nam dưới hành thức không chính hãng. Hiện tại các trạm sạc của VinFast vẫn chưa đủ công suất để phục vụ nên hãng xe Việt này chỉ ưu tiên cung cấp các tiện ích cho các mẫu xe của mình là hợp lý.

Thực tế, ở nhiều thị trường sử dụng xe điện phổ biến ở châu Âu, các hãng xe điện cũng không dùng chung trạm sạc với nhau. Thay vào đó, các trạm sạc công cộng của Chính phủ mọc lên mới là địa điểm mà tất cả xe điện có thể dùng chung nhờ cổng sạc có chuẩn cắm giống nhau.

Tại Việt Nam, mới có VinFast phát triển hệ thống trạm sạc, chưa có các trạm sạc công cộng như ở thị trường khác nên người tiêu dùng muốn mua xe điện không phải Vinfast rõ ràng phải đắn đo không ít về vấn đề sạc cho xe. Đây là điểm yếu của các hãng xe khác muốn cạnh tranh tại thị trường Việt cần sớm có lộ trình hoặc giải pháp cho người tiêu dùng. Nếu vấn đề trạm sạc được triển khai rộng rãi, người tiêu dùng chắc chắn sẽ có thêm nhiều lựa chọn ngay tại thị trường xe điện trong nước.

Mặt khác, thị trường xe điện cũng trở nên nhộn nhịp với các ông lớn, cuối năm 2021, Mercedes-Benz lần đầu tiên giới thiệu mẫu EQS tại một sự kiện trực tuyến. Mẫu xe này có khả năng vận hành lên đến 770km, thời gian sạc tại trạm sạc nhanh từ 10% lên 80% pin là khoảng 31 phút, chưa có hạ tầng các trạm sạc cho khách hàng. 

Gần đây nhất, Tập đoàn Thành Công cùng hãng xe Hyundai ra mắt mẫu xe điện Ioniq 5, với tốc độ đạt đến 185km/h, vận hành được tối đa khoảng 450km cho mỗi lần sạc điện. IONIQ 5 là mẫu xe điện chiến lược của TC Group và Hyundai Motor trong lộ trình phát triển các dòng xe thân thiện môi trường, sử dụng năng lượng tái tạo. Đây là sản phẩm đầu tiên sử dụng tên gọi IONIQ, thương hiệu mới được Hyundai Motor tách ra nhằm phát triển độc lập các mẫu xe sử dụng năng lượng xanh. Tuy nhiên, mẫu xe này chưa có bản thương mại và giá bản chính thức, chỉ đang ở bước thăm dò thị trường.

Một mẫu xe khác cũng đến từ nhà sản xuất Hàn Quốc là Kia EV6, dự kiến ra mắt tại Việt Nam trong quý II/2022. Mới hoàn thiện vào tháng 3 năm ngoái, Kia EV6 được thiết kế với nhiều phiên bản động cơ. Ngoài ra, Audi cũng đang lên kế hoạch giới thiệu mẫu e-tron GT tại Việt Nam. Đây là mẫu xe thể thao với ngoại hình sang trọng, được so sánh với mẫu Taycan của hãng Posché,có giá rơi vào khoảng 5 tỷ đồng, nhưng chưa có hạ tầng các trạm sạc cho khách hàng.

Kế đến là Porsche với dòng xe Taycan. Đây là mẫu xe thể thao có hiệu suất vận hành đầu bảng và công nghệ tối tân. Đặc biệt, hãng xe điện đầu tiên của Việt Nam Vinfast, đã giới thiệu tận 3 mẫu xe tại thị trường trong nước là VF 8, VF 9 và VF e34. Chỉ sau 48 tiếng mở bán, 2 mẫu VF 8 và VF 9 nhận được khoảng 24 nghìn đơn đặt hàng. Mẫu VF e34 cũng nhận được 25 nghìn đơn đặt hàng sau 3 tháng mở bán.

Kịch bản nào cho ngành xe điện trong tương lai?

Mới đây, tại tọa đàm trực tuyến "Tương lai phát triển xe điện tại Việt Nam", TS Nguyễn Quốc Khánh, chuyên gia năng lượng, đại diện nhóm nghiên cứu "Phát triển xe điện: Dự báo xu thế và hàm ý cho Việt Nam" nhận định đối với kịch bản điện hóa trong giao thông, có 3 kịch bản chính: Kịch bản cơ sở, kịch bản phát triển vừa và kịch bản cao.

Việt Nam cam kết tại COP26 và ban hành một loạt chính sách ưu đãi cho xe điện mới được ban hành trong những ngày đầu năm 2022.

Với kịch bản cơ sở, sự thâm nhập xe điện sẽ ở mức thấp, chủ yếu là xe máy điện, tỉ lệ xe máy điện chiếm 18% xe máy bán mới năm 2030 và 40% năm 2050. Còn kịch bản phát triển vừa, tỉ lệ xe máy điện chiếm 34% xe bán mới năm 2030 và 65% năm 2050. Xe ôtô con điện chiếm 30% xe bán mới năm 2030. Còn kịch bản cao thì tỉ lệ xe điện chiếm 72% xe bán mới vào năm 2030, 100% vào năm 2050; ô tô con chiếm 30% vào năm 2030, 70% vào năm 2050; xe buýt chiếm 10% vào năm 2030, 30% vào năm 2050; xe bán tải, xe tải hạng nhẹ và hạng trung chiếm 5% vào năm 2030  và 30% vào năm 2050.

Với kịch bản 2, nhu cầu tiêu thụ điện vào năm 2030 trong lĩnh vực giao thông cần khoảng 3,99 tỉ kWh, tương đương điện lượng của 1/2 nhà máy Thủy điện Hòa Bình; năm 2050 là 17,57 tỉ kWh, tương đương 2 nhà máy Thủy điện Hòa Bình

Với kịch bản 3, nhu cầu điện cho lĩnh vực giao thông khoảng 8,48 tỉ kWh vào năm 2030, tương đương nhà máy Thủy điện Hòa Bình; con số này tăng lên 71,87 tỉ kWh vào năm 2050, tương đương 10 nhà máy Thủy điện Hòa Bình. Về kết quả phát thải khí nhà kính, theo tính toán của nhóm nghiên cứu, với kịch bản 2 sẽ giảm 1,8% phát thải khí nhà kính năm 2030 và 4,7% năm 2050 nếu cơ cấu nguồn điện như Tổng sơ đồ Điện VIII giữ nguyên. Kịch bản 3 sẽ giảm 3,3% lượng phát thải khí nhà kính năm 2030 và 13,6% năm 2050 nếu cơ cấu nguồn điện như Tổng sơ đồ Điện VIII giữ nguyên.

Ngành công nghiệp ô tô thế giới đang trải qua một cuộc chuyển đổi mạnh mẽ khi nhiều ông lớn chuyển sang sản xuất ô tô điện thay vì các xe sử dụng động cơ đốt trong. Ford đặt mục tiêu toàn bộ xe vận tải hành khách của hãng bán tại thị trường châu Âu đều là xe điện vào năm 2030. Tương tự, Audi tuyên bố từ năm 2033 trở đi sẽ chỉ bán xe chạy bằng điện. Rất nhiều hãng khác cũng coi xe điện là tương lai.

Cùng với đó là những chính sách khuyến khích người dân mua và sử dụng phương tiện giao thông chạy điện, góp phần bảo vệ môi trường theo mục tiêu mà các chính phủ đặt ra. Điển hình như Đức thông báo sẽ tăng ưu đãi lên tới 9.000 Euro cho việc mua ô tô điện từ nay đến cuối năm 2022.

Ước tính, trong vòng 5 năm nữa, tức là đến năm 2027, chi phí sản xuất ô tô điện sẽ thấp hơn so với xe sử dụng xăng, dầu truyền thống tại các nước châu Âu và đến năm 2035, xe điện có thể thống lĩnh thị trường xe hơi. Cụ thể, một xe điện 4 chỗ trung bình có giá trước thuế là gần 40.000 Euro trong năm 2020, ước tính đến năm 2026, giá bán của dòng xe này sẽ thấp hơn nhiều, chỉ còn khoảng 20.000 Euro, tương đương với giá của xe chạy bằng nhiên liệu truyền thống.

Dự báo, xe điện sẽ chiếm một nửa doanh số đến năm 2030 và 85% đến năm 2035 nếu các chính sách hỗ trợ của chính phủ vẫn có hiệu lực. Trong trường hợp các nhà lập pháp tăng mức hạn chế khí phát thải CO2 và thúc đẩy nhiều chính sách khuyến khích thị trường xe điện, loại xe này sẽ phủ sóng hoàn toàn doanh số bán của các hãng sản xuất. Tương lai của ngành công nghiệp xe hơi sẽ chính là xe điện.